Najczęstsze choroby kur i jak im zapobiegać

Kura, która rano nie schodzi z grzędy, stoi nastroszona w kącie i nie interesuje się ziarnem, rzadko „ma gorszy dzień”. Ptaki instynktownie ukrywają słabość, więc gdy objawy widać gołym okiem, choroba zwykle trwa już od jakiegoś czasu. Dobra wiadomość jest taka, że najczęstsze choroby kur w przydomowym stadzie dają się w dużej mierze ograniczyć higieną, suchą ściółką, kwarantanną i zakupem zdrowych ptaków. Poniżej opisujemy, po czym rozpoznać najważniejsze z nich, co możesz zrobić samodzielnie i kiedy potrzebny jest lekarz weterynarii.

Po czym poznać chorą kurę

Zdrowa kura jest ruchliwa, ma czerwony grzebień, gładkie pióra, czyste nozdrza i oczy, a rano pierwsza biegnie do karmidła. Każde odstępstwo od tego obrazu warto potraktować poważnie. Najwcześniej zmienia się zachowanie: ptak trzyma się z boku, przymyka oczy w ciągu dnia, opuszcza skrzydła i ogon.

Objaw	Co może oznaczać	Jak pilne
Apatia, nastroszone pióra, brak apetytu	początek większości chorób, pasożyty, zatrzymanie jaja	izolacja i obserwacja, lekarz w ciągu doby
Kichanie, rzężenie, wyciek z nozdrzy, obrzęk wokół oczu	choroby układu oddechowego	lekarz weterynarii, zwłaszcza gdy choruje kilka ptaków
Krwista biegunka u młodych ptaków	kokcydioza	pilnie, tego samego dnia
Kulawizna, niedowład nogi lub skrzydła	choroba Mareka, uraz	izolacja, lekarz weterynarii
Postawa pingwina, parcie, powiększony brzuch	zatrzymanie jaja	pilnie, w ciągu kilku godzin
Nagłe padnięcia, sine grzebienie, skręt szyi	ptasia grypa, rzekomy pomór drobiu	natychmiast zgłosić powiatowemu lekarzowi weterynarii

Choroba Mareka

To jedna z najgroźniejszych chorób wirusowych kur. Atakuje nerwy i narządy wewnętrzne, w których powoduje rozrost nowotworowy. Najczęściej chorują młode ptaki, między trzecim a szóstym miesiącem życia. Typowy obraz to kulawizna przechodząca w niedowład: kura leży z jedną nogą wyciągniętą do przodu, a drugą do tyłu, opada jej skrzydło, czasem skręca się szyja.

Choroby Mareka nie da się wyleczyć. Wirus roznosi się z pyłem i potrafi przetrwać w kurniku wiele miesięcy. Jedyną realną ochroną jest szczepienie piskląt, wykonywane zwykle w wylęgarni w pierwszej dobie życia. Kupując pisklęta lub młode kurki, zawsze pytaj sprzedawcę o to szczepienie i poproś o potwierdzenie. Więcej na ten temat znajdziesz w tekście Szczepienia kur.

Kokcydioza

Kokcydiozę wywołują pierwotniaki z rodzaju Eimeria, które namnażają się w ścianie jelita. Wilgotna, ciepła ściółka i zagęszczenie ptaków pozwalają pasożytowi rozmnożyć się w kilka dni. Najbardziej narażone są pisklęta i młodzież w wieku od trzech do ośmiu tygodni, zanim wytworzą odporność. Objawy to osowiałość, nastroszone pióra, opuszczone skrzydła, bladość i biegunka, często z domieszką krwi.

Zapobieganie polega przede wszystkim na utrzymaniu suchej podłogi. Wymieniaj mokrą ściółkę wokół pojników, nie stłaczaj piskląt i myj poidła codziennie, o czym szerzej piszemy w poradniku Ściółka w kurniku. Pisklęta można chronić paszą z dodatkiem kokcydiostatyku albo szczepieniem, a wybór metody warto omówić z lekarzem weterynarii. Krwista biegunka u młodych ptaków wymaga wizyty jeszcze tego samego dnia, bo choroba postępuje szybko.

Choroby układu oddechowego

Kichanie, rzężenie, wyciek z nozdrzy, pieniste łzawienie i obrzęk zatok pod okiem to wspólne objawy kilku różnych chorób. Zakaźne zapalenie oskrzeli jest chorobą wirusową, która oprócz kaszlu powoduje spadek nieśności oraz jajka o cienkich, pomarszczonych skorupkach. Mykoplazmoza ma tło bakteryjne, przebiega przewlekle i nasila się po stresie, zimą albo przy złej wentylacji. Po samych objawach nie da się tych chorób odróżnić, dlatego rozpoznanie i leczenie należą do lekarza weterynarii.

Najgroźniejszy w tej grupie jest rzekomy pomór drobiu, nazywany też chorobą Newcastle. Oprócz duszności daje zielonkawą biegunkę, gwałtowny spadek nieśności i objawy nerwowe: skręt szyi, drgawki, porażenia. Jest to choroba zwalczana z urzędu, więc samo podejrzenie trzeba zgłosić powiatowemu lekarzowi weterynarii. Ryzyko chorób oddechowych zmniejsza kurnik z wymianą powietrza bez przeciągów, sucha ściółka i mała ilość pyłu. Jak zaplanować wentylację, opisujemy w tekście Jak zbudować idealny kurnik.

Ptasia grypa: obowiązek zgłoszenia

Wysoce zjadliwa grypa ptaków pojawia się w Polsce niemal co roku, najczęściej od jesieni do wiosny, a przenoszą ją dzikie ptaki wodne. U kur przebiega gwałtownie. W ciągu jednego lub dwóch dni pada wiele ptaków, pozostałe są apatyczne, przestają jeść i się nieść, mają zasinione grzebienie i dzwonki, obrzęk głowy, biegunkę, duszność albo objawy nerwowe. Na tę chorobę nie ma leczenia.

Jeśli widzisz taki obraz, nie próbuj leczyć ptaków na własną rękę. Masz prawny obowiązek niezwłocznie zgłosić podejrzenie powiatowemu lekarzowi weterynarii, bezpośrednio albo przez najbliższy gabinet weterynaryjny lub urząd gminy. Do czasu przyjazdu służb zamknij kury w kurniku, nie wynoś z posesji ptaków, jaj, ściółki ani sprzętu i nie wpuszczaj osób postronnych. Padłych ptaków nie dotykaj gołymi rękami. Na co dzień ryzyko zmniejsza karmienie i pojenie pod dachem, tak aby dzikie ptaki nie miały dostępu do paszy i wody. W okresach zagrożenia służby weterynaryjne mogą nakazać trzymanie drobiu w zamknięciu, dlatego śledź komunikaty swojego powiatowego inspektoratu.

Problemy niezakaźne: zatrzymanie jaja i choroby wola

Zatrzymanie jaja

Zdarza się, że gotowe jajko utknie w jajowodzie i kura nie może go znieść. Kura stoi wyprostowana jak pingwin, co chwilę prze, macha ogonem, ma powiększony brzuch i nie chce jeść. To stan zagrożenia życia. Przenieś ją w ciepłe, ciche, zaciemnione miejsce i podaj wodę, a jeśli w ciągu godziny lub dwóch jajko się nie pojawi albo ptak słabnie, jedź do lekarza weterynarii. Nie próbuj wyciskać ani rozbijać jajka w środku, bo skończy się to urazem. Postępowanie krok po kroku opisujemy w poradniku Pierwsza pomoc dla kury.

Zatkane i kwaśne wole

Wole to rozszerzenie przełyku u nasady szyi, w którym pokarm czeka na dalsze trawienie. U zdrowej kury wieczorem jest pełne, a rano, przed karmieniem, puste i płaskie. Jeśli o świcie nadal wyczuwasz twardą kulę, wole mogło się zatkać długimi źdźbłami trawy, słomą albo sznurkiem. Wole miękkie, rozlane jak balon z wodą, z kwaśnym zapachem z dzioba, wskazuje na zakażenie drożdżakami. Kurom pomaga stały dostęp do drobnego żwirku, który rozciera pokarm w żołądku, oraz krótko koszona trawa na wybiegu. Gdy wole nie opróżnia się przez dobę, a kura chudnie, potrzebna jest pomoc lekarza.

Kiedy od razu do weterynarza

Wielu drobnych dolegliwości można doglądać w domu, ale są sytuacje, w których zwłoka kosztuje życie ptaka albo całego stada. Numer do lekarza weterynarii, który przyjmuje drób, zapisz, zanim będzie potrzebny, bo nie każdy gabinet zajmuje się kurami. Zadzwoń tego samego dnia, jeśli zauważysz którykolwiek z poniższych objawów.

• pada więcej niż jeden ptak w krótkim czasie albo choruje naraz kilka kur
• pojawiają się objawy nerwowe: skręt szyi, drgawki, niedowład nóg lub skrzydeł
• kura oddycha z otwartym dziobem, rzęzi albo ma zasiniony grzebień
• widzisz krwistą biegunkę, zwłaszcza u młodych ptaków
• kura prze bez skutku i stoi w postawie pingwina
• ptak nie je i nie pije dłużej niż dobę

Jak zapobiegać chorobom kur: sześć nawyków

Większości chorób łatwiej zapobiec, niż je wyleczyć, a w małym stadzie nie wymaga to specjalistycznego sprzętu, tylko konsekwencji. Poniższe zasady ograniczają zarówno choroby zakaźne, jak i pasożyty.

Nawyk	Co robić i dlaczego
Sucha ściółka i wentylacja	Wilgoć i amoniak osłabiają drogi oddechowe i sprzyjają kokcydiom.
Czysta woda i dobra pasza	Pojniki myj codziennie, a dietę ułóż według tekstu Czym karmić kury niosące?.
Kwarantanna	Nowe ptaki trzymaj osobno przez 2-4 tygodnie i dopiero zdrowe dołączaj do stada.
Ochrona przed dzikimi ptakami i gryzoniami	Paszę przechowuj w zamkniętych pojemnikach, karm i pój pod dachem.
Kontrola pasożytów	Raz w miesiącu obejrzyj pióra, skórę i nogi, zgodnie z tekstem Pasożyty u kur.
Szczepienia	Ich zakres i terminy ustal z lekarzem weterynarii.

Najczęstsze pytania o choroby kur