Ściółka w kurniku: rodzaje, wymiana i metoda deep litter

Na pierwszy rzut oka sprawa jest prosta: sypiesz słomę na podłogę i gotowe. W praktyce ściółka w kurniku decyduje o tym, czy w środku jest sucho i świeżo, czy wilgotno i duszno od amoniaku. Od wyboru materiału, grubości warstwy i sposobu jej pielęgnacji zależy zdrowie dróg oddechowych i nóg Twoich kur, czystość jajek oraz to, ile czasu spędzisz z widłami w ręku. W tym poradniku porównujemy najpopularniejsze materiały, podajemy zalecaną grubość warstwy i opisujemy krok po kroku metodę głębokiej ściółki, która zimą dodatkowo ociepla podłogę.

Po co kurom ściółka

Dorosła kura zostawia każdej doby sporo wilgotnych odchodów, z czego dużą część nocą, pod grzędami. Do tego dochodzi para wodna z oddechu całego stada. Ściółka działa jak gąbka: wchłania tę wilgoć i pozwala jej stopniowo odparować, o ile kurnik ma sprawną wentylację. Sucha warstwa ogranicza też wydzielanie amoniaku, który powstaje podczas rozkładu mokrych odchodów i drażni oczy oraz drogi oddechowe ptaków. Jeśli po wejściu do kurnika czujesz ostry zapach, kury oddychają nim przez całą noc, i to tuż nad podłogą.

Druga rola ściółki to izolacja. Kilkanaście centymetrów suchego materiału oddziela ptaki od zimnej podłogi i zmniejsza ryzyko odmrożeń palców podczas mrozów. Trzecia to zajęcie: kury grzebią w ściółce w poszukiwaniu ziaren, co w zimowe dni spędzane w kurniku chroni stado przed nudą i wydziobywaniem piór. Miękkie podłoże amortyzuje też zeskok z grzęd, o których wysokości piszemy w poradniku Grzędowiska dla kur.

Rodzaje ściółki: porównanie materiałów

Dobry materiał jest suchy, chłonny, mało pylący i wolny od pleśni. Nie ma jednego najlepszego wyboru dla wszystkich, bo liczy się też dostępność w okolicy, cena i sposób prowadzenia kurnika. Poniższa tabela zestawia pięć najczęściej używanych materiałów.

Materiał	Chłonność	Pylenie	Zalety	Wady
Wióry drzewne odpylone	dobra	małe	łatwo dostępne, sypkie, dobre do głębokiej ściółki	wolno się kompostują
Sieczka ze słomy	średnia	średnie	tania, ciepła, kury chętnie w niej grzebią	szybciej się zbija i pleśnieje, gdy zamoknie
Paździerze konopne	bardzo dobra	bardzo małe	wolno się rozkładają, dobrze wiążą zapach	wyższa cena, trudniej dostępne
Piasek gruboziarnisty	nie chłonie, przepuszcza i szybko schnie	małe	łatwy do przesiewania, nie gnije	zimny zimą, ciężki, nie nadaje się do głębokiej ściółki
Papier i karton	słaba	małe	darmowy, dobry awaryjnie	śliski, szybko mięknie i brudzi się

Wióry, słoma, konopie czy piasek: co wybrać

Wióry drzewne to najbezpieczniejszy wybór na początek. Kupuj wióry odpylone, przeznaczone dla zwierząt, a nie drobne trociny z tartaku, które mocno pylą i drażnią drogi oddechowe. Unikaj też wiórów z drewna impregnowanego, z płyt meblowych oraz z cedru i gatunków egzotycznych, bo zawarte w nich substancje mogą szkodzić ptakom. Słoma jest tania i ciepła, ale długie źdźbła słabo chłoną i szybko tworzą mokry, zbity kożuch. Dużo lepiej sprawdza się sieczka, czyli słoma pocięta na kilkucentymetrowe odcinki. Niezależnie od rodzaju musi być złocista i sucha, bez szarego nalotu i zapachu stęchlizny, ponieważ zarodniki pleśni są dla kur groźne.

Paździerze konopne chłoną więcej wilgoci niż wióry, prawie nie pylą i wolno się rozkładają, więc wymienia się je rzadziej. Ich jedyną poważną wadą jest cena i mniejsza dostępność. Piasek działa na innej zasadzie: nie wchłania wilgoci, tylko przepuszcza ją i szybko wysycha, a odchody wybiera się z niego grabkami lub sitem. Dobrze sprawdza się latem i w kurnikach o suchej podłodze, ale zimą jest zimny i nie ociepla. Siana lepiej nie używać wcale, bo szybko wilgotnieje i pleśnieje.

Jaka grubość ściółki w kurniku

Zbyt cienka warstwa przemaka w kilka dni, a zbyt gruba od początku utrudnia otwieranie drzwi i zasypuje karmidła. Dla wiórów przyjmij 8-10 cm, dla sieczki ze słomy 10-15 cm, a dla chłonniejszych paździerzy i dla piasku 5-8 cm. W metodzie głębokiej ściółki zaczynasz od 10-15 cm i stopniowo dosypujesz, aż zimą warstwa osiągnie 20-30 cm.

Inaczej traktuj gniazda. Tu ściółka ma być przede wszystkim czysta i miękka, żeby jajka się nie tłukły i nie brudziły, więc wymieniaj ją częściej niż na podłodze, najlepiej raz w tygodniu i zawsze po rozbitym jajku. Dobrze sprawdzają się wióry lub sieczka w warstwie kilku centymetrów. Jak urządzić gniazda, opisujemy w tekście Gniazda do znoszenia jajek. Poidło ustaw na podwyższeniu albo poza kurnikiem, bo rozlana woda to najczęstsza przyczyna mokrej ściółki. Wygodne rozwiązania znajdziesz w poradniku Pojniki i karmniki.

Metoda głębokiej ściółki krok po kroku

Metoda głębokiej ściółki, znana też pod angielską nazwą deep litter, polega na tym, że ściółki nie wymieniasz co kilka tygodni, tylko dosypujesz świeży materiał na stary. W dolnych warstwach odchody i ściółka powoli się kompostują dzięki pracy mikroorganizmów. Proces ten wydziela niewielką ilość ciepła, więc przy podłodze jest zimą odczuwalnie cieplej. Całość wymienia się raz, najwyżej dwa razy w roku. Metoda oszczędza pracę, ale wymaga pilnowania kilku zasad.

1. Start jesienią. Na czystą, suchą podłogę wysyp 10-15 cm wiórów lub paździerzy. Na betonie dobrze jest dodać na spód kilka łopat starej, suchej ściółki albo ziemi kompostowej, które wniosą potrzebne mikroorganizmy.
2. Dosypywanie. Gdy wierzch zaczyna się brudzić i zbijać, zwykle co dwa do czterech tygodni, dodaj 3-5 cm świeżego materiału.
3. Mieszanie. Raz w tygodniu przerzuć ściółkę widłami, zwłaszcza pod grzędami. Możesz też rozsypać garść ziarna, a kury przekopią ją za Ciebie.
4. Kontrola wilgotności. Ściółka powinna być sucha i sypka na wierzchu, a w głębi tylko lekko wilgotna. Mokre placki przy poidle usuń od razu.
5. Wymiana wiosną. Gdy robi się ciepło, wywieź całość na kompost, umyj i wysusz kurnik, po czym zacznij od nowa.

Głęboka ściółka działa tylko w kurniku z dobrą wentylacją i suchą podłogą. Jeśli woda podsiąka od spodu albo dach przecieka, zamiast kompostowania zaczyna się gnicie, a wtedy rośnie stężenie amoniaku. Metoda nie pasuje też do przegęszczonego kurnika, więc trzymaj się normy 0,3-0,5 m² podłogi na kurę, którą omawiamy w poradniku Jak zbudować idealny kurnik. Dużym ułatwieniem jest deska na odchody pod grzędami, czyszczona co kilka dni, bo zabiera z kurnika znaczną część nocnych odchodów.

Kiedy i jak wymieniać ściółkę

Przy tradycyjnym sposobie cienką warstwę wymienia się w całości co dwa do czterech tygodni, zależnie od liczby kur i pogody. Zimą i w deszczowe tygodnie, kiedy ptaki więcej czasu spędzają w środku, trzeba to robić częściej. Niezależnie od metody są trzy sygnały, których nie wolno ignorować. Reaguj na nie od razu, nie czekając na planowy termin sprzątania.

• Zapach amoniaku. Jeśli czujesz go po wejściu, stężenie przy podłodze jest już szkodliwe dla ptaków.
• Mokra, ciemna, zbita masa. Taka ściółka przestała chłonąć i trzeba ją usunąć, a nie przysypywać.
• Kichanie, łzawienie oczu, brudne nogi i jajka. To znak, że warunki w kurniku odbijają się na zdrowiu stada.

Sama wymiana ściółki nie leczy. Jeśli kury kichają, charczą albo mają wydzielinę z nozdrzy mimo czystego kurnika, skonsultuj się z lekarzem weterynarii. Objawy, na które warto zwracać uwagę, zebraliśmy w artykule Choroby kur. Przy okazji każdej pełnej wymiany obejrzyj szpary w ścianach i końce grzęd, bo właśnie tam ukrywa się ptaszyniec. Jak go rozpoznać, wyjaśniamy w tekście Pasożyty u kur.

Co zrobić ze zużytą ściółką

Zużyta ściółka z kurnika to bardzo wartościowy surowiec na kompost. Odchody kur zawierają dużo azotu, a wióry lub słoma dostarczają węgla, więc taka mieszanka dobrze się nagrzewa i rozkłada. Świeżej ściółki nie rozkładaj jednak bezpośrednio pod roślinami, bo może poparzyć korzenie. Ułóż ją w pryzmie, od czasu do czasu przerzuć i odczekaj co najmniej kilka miesięcy, a najlepiej pół roku do roku, zanim trafi na grządki warzywne. Kiedy w ciągu roku planować duże porządki w kurniku, podpowiadamy w tekście Sezonowa pielęgnacja kur.

Najczęstsze pytania o ściółkę w kurniku