Grzędowiska dla kur: jak je zbudować i prawidłowo ustawić

Kura, która nocuje na podłodze, leży do rana we własnych odchodach, ma wilgotne pióra i jest łatwym celem dla pasożytów oraz gryzoni. Dlatego grzędy dla kur to nie dodatek, tylko podstawowe wyposażenie każdego kurnika, równie ważne jak poidło i karmidło. Dobra grzęda dla kur ma odpowiednią szerokość, wisi na wysokości dopasowanej do rasy i daje każdemu ptakowi 20-25 cm miejsca. Poniżej znajdziesz konkretne wymiary, sposób rozmieszczenia i instrukcję, jak zrobić grzędy samodzielnie z kilku kantówek.

Dlaczego kury śpią na grzędach

To instynkt odziedziczony po dzikich przodkach. Kur bankiwa, od którego pochodzą wszystkie kury domowe, o zmierzchu wzlatuje na gałęzie drzew, żeby nie dosięgły go drapieżniki polujące na ziemi. Kura domowa zachowała ten odruch w całości i wieczorem szuka najwyższego dostępnego miejsca. Jeśli go nie znajdzie albo nie potrafi na nie wejść, jest niespokojna, a w stadzie częściej dochodzi do przepychanek.

Grzęda dla kur: wymiary i przekrój

Najważniejszy jest przekrój drążka. Kura nie obejmuje grzędy palcami tak ciasno jak ptak śpiewający gałązkę, tylko opiera na niej większą część stopy. Najlepiej sprawdza się kantówka o szerokości 4-5 cm i wysokości 4-6 cm, położona szerszym bokiem do góry. Górne krawędzie trzeba zaokrąglić strugiem albo papierem ściernym, mniej więcej na promień 1 cm, żeby nie uciskały podeszwy. Okrągły drążek też się nada, jeśli ma średnicę 4-5 cm.

Zbyt cienki pręt, na przykład kij od miotły, zmusza kurę do ciągłego balansowania i z czasem powoduje skrzywienie mostka oraz odciski. Zbyt szeroka deska też nie jest dobra, bo zbiera odchody, a ptak nie ma jak zacisnąć palców. Dla ras ciężkich drążek może mieć 5-6 cm szerokości, dla kur miniaturowych wystarczy 3-4 cm. Długość policz prosto: 20-25 cm na każdą kurę lekką lub ogólnoużytkową i 30 cm na ptaka rasy ciężkiej. Stado dziesięciu niosek potrzebuje zatem 2-2,5 m grzędy, najlepiej podzielonej na dwa drążki.

Typ kur	Szerokość drążka	Miejsce na kurę	Wysokość nad podłogą
Kury miniaturowe	3-4 cm	15-20 cm	60-100 cm
Lekkie rasy nieśne (Leghorn, zielononóżka)	4-5 cm	20-25 cm	80-120 cm
Rasy ogólnoużytkowe (Sussex, Australorp, Rhode Island Red)	4-5 cm	20-25 cm	60-90 cm
Orpington	5-6 cm	30 cm	40-60 cm
Brahma, Cochin	5-6 cm	30 cm	30-50 cm

Na jakiej wysokości zawiesić grzędy

Wysokość zależy od masy ptaka i od tego, jak dobrze lata. Lekki Leghorn bez wysiłku wskoczy na drążek zawieszony ponad metr nad podłogą i właśnie tam będzie się czuł najbezpieczniej. Rasy ogólnoużytkowe najchętniej korzystają z grzęd na wysokości 60-90 cm. Ważne jest też miejsce nad głową: między grzędą a sufitem zostaw co najmniej 40-50 cm, żeby kura mogła swobodnie wzlecieć i rozłożyć skrzydła.

Z rasami ciężkimi sprawa wygląda inaczej. Brahma i Cochin ważą nawet 4,5 kg, słabo latają i każdy zeskok z dużej wysokości kończy się twardym lądowaniem. Powtarzane co rano uderzenia prowadzą do stłuczeń podeszwy, a przez drobne ranki wnikają bakterie wywołujące bolesne zapalenie stóp. Dlatego grzędy dla tych ras wieszaj na wysokości 30-50 cm, a dla Orpingtona najwyżej na 60 cm. W stadzie mieszanym zrób grzędy na dwóch poziomach albo dostaw kładkę z poprzeczkami, po której ciężkie ptaki wejdą i zejdą bez skakania.

Jak rozmieścić grzędy w kurniku

Grzędowisko ustaw przy ścianie najdalszej od drzwi i wylotu dla kur, z dala od przeciągów i nie bezpośrednio pod otworem wentylacyjnym. Pierwszy drążek powinien biec 25-30 cm od ściany, a przy rasach ciężkich z bujnym upierzeniem 35-40 cm, żeby ogon nie ocierał się o deski. Między równoległymi grzędami zostaw 30-35 cm w poziomie. Jeśli robisz kilka poziomów, układaj je schodkowo: każdy następny drążek 20-30 cm wyżej i o 30-35 cm przesunięty w bok. Grzędy umieszczone dokładnie jedna nad drugą oznaczają, że ptaki z góry brudzą te siedzące niżej.

Pamiętaj, że najwyższy drążek jest zawsze najbardziej pożądany i zajmują go kury stojące najwyżej w hierarchii. Gdy miejsca jest za mało, wieczorem zaczynają się kłótnie, a najsłabsze ptaki lądują na podłodze. Dlatego lepiej zrobić dwie grzędy na tej samej wysokości niż jedną wysoką i jedną niską. Grzędy muszą też wisieć wyżej niż budki lęgowe, inaczej kury będą nocować w gniazdach i je brudzić. Jak ustawić same budki, opisujemy w poradniku Gniazda do znoszenia jajek.

Jak zrobić grzędy dla kur krok po kroku

Do budowy wystarczą heblowane kantówki z sosny lub świerka, kilka wkrętów i dwa wsporniki. Drewno jest najlepszym materiałem, bo nie wychładza stóp zimą i daje pewny chwyt. Metalowe rurki są zimą lodowate i śliskie, a gładki plastik nie zapewnia oparcia. Nie używaj drewna impregnowanego ciśnieniowo ani malowanego farbą olejną, ponieważ kury skubią drążki dziobem. Całość zrobisz w jedno popołudnie.

1. Policz długość: liczba kur razy 20-25 cm, a przy rasach ciężkich razy 30 cm. Dodaj kilkanaście centymetrów zapasu.
2. Przytnij kantówki 4 x 5 cm albo 5 x 6 cm i zaokrąglij górne krawędzie strugiem, a potem wygładź papierem ściernym, żeby nie zostały drzazgi.
3. Przykręć do bocznych ścian dwa wsporniki z deski z wyciętymi gniazdami w kształcie litery U. Drążek ma w nich leżeć luźno, ale nie może się obracać.
4. Przy grzędach dłuższych niż 2 m dodaj podporę w połowie długości, bo drążek obciążony kilkoma kurami zacznie się uginać.
5. Około 20 cm pod grzędą zamontuj deskę albo wysuwaną tacę na odchody. Możesz ją posypać cienką warstwą trocin lub piasku.
6. Sprawdź, czy nic się nie chwieje. Kury unikają grzędy, która rusza się pod ciężarem.

Wyjmowane drążki to nie fanaberia, tylko ułatwienie przy sprzątaniu i dezynfekcji. Deska na odchody zbiera większość nocnego nawozu, więc zamiast wymieniać całą ściółkę, co kilka dni zgarniasz go szpachelką do wiadra. Dzięki temu podłoże dłużej pozostaje suche, a w kurniku jest mniej amoniaku. Więcej o utrzymaniu podłoża przeczytasz w tekście Ściółka w kurniku, a o planowaniu całego wnętrza w poradniku Jak zbudować idealny kurnik.

Czyszczenie grzęd i walka z ptaszyńcem

Grzędy to ulubiona kryjówka ptaszyńca kurzego. Ten pasożyt w dzień siedzi w szczelinach drewna, pod drążkami i w miejscach, gdzie grzęda styka się ze wspornikiem, a nocą wychodzi pić krew śpiących kur. Dlatego raz w tygodniu zeskrob z drążków zaschnięte odchody, a raz w miesiącu wyjmij je i obejrzyj od spodu. Szary, pylisty nalot albo czerwonawe grudki w szczelinach to znak, że pasożyt już się zadomowił. Co robić dalej, wyjaśniamy w artykule Pasożyty u kur.

Dwa razy w roku, wiosną i jesienią, zrób gruntowne porządki. Wyjmij drążki, wyszoruj je gorącą wodą z szarym mydłem i wysusz na słońcu, a gniazda wsporników oczyść szczotką drucianą. Pęknięcia w drewnie warto zaszpachlować albo wymienić cały drążek, bo każda szczelina to schronienie dla roztoczy. Zimą dobrze dobrana grzęda chroni też przed odmrożeniami: na płaskim, szerokim drążku kura przykrywa palce piórami brzucha. Inne zimowe zabiegi opisujemy w poradniku Sezonowa pielęgnacja kur.

Jak nauczyć kury spać na grzędzie

Dorosłe kury zwykle same wchodzą na grzędę już pierwszego wieczoru. Młode kurki, zwłaszcza odchowane bez kwoki, często nie wiedzą, do czego służy drążek, i zbijają się na noc w kącie. Wystarczy przez kilka wieczorów, już po zmroku, przenosić je ręcznie na grzędę. Po trzech, czterech dniach większość ptaków wchodzi sama. Młodzieży możesz ułatwić start, zawieszając tymczasowy drążek na wysokości 20-40 cm.

Najczęstsze błędy przy budowie grzędowiska

Pierwszym błędem jest zbyt cienki albo śliski drążek: kij od miotły, rurka, gładka listwa. Drugim są grzędy niższe od gniazd, przez co kury nocują w budkach i znoszą jajka w brudnej ściółce. Trzeci to ustawienie poideł i karmideł pod grzędami, gdzie w ciągu jednej nocy zostaną zanieczyszczone odchodami. Czwarty błąd dotyczy ras ciężkich: wysoka grzęda bez kładki kończy się kontuzjami nóg. Piąty to drążki przybite na stałe, których nie da się wyjąć ani porządnie wyczyścić. Resztę potrzebnego sprzętu zebraliśmy w zestawieniu Niezbędne akcesoria hodowcy kur.

Najczęstsze pytania o grzędy dla kur