Gniazda do znoszenia jajek: gdzie kura złoży jajko z przyjemnością

Kura, która szykuje się do zniesienia jajka, szuka miejsca ciemnego, osłoniętego i spokojnego. Jeśli nie znajdzie go w kurniku, wybierze kąt za deskami, pokrzywy przy płocie albo dziurę pod krzakiem, a Ty będziesz co rano urządzać poszukiwania. Dobrze zrobione gniazda dla kur rozwiązują ten problem raz na zawsze: jajka są czyste, całe i zawsze w tym samym miejscu. W tym poradniku znajdziesz wymiary budki dla różnych ras, zasady ustawienia i niejeden pomysł na gniazda dla kur, od zwykłej skrzynki po gniazdo z szufladą na staczające się jajka.

Ile gniazd dla kur niosek potrzebujesz

Przyjmij jedno gniazdo na cztery lub pięć kur. Nioska spędza w budce od kilkunastu minut do godziny dziennie, więc ptaki bez trudu korzystają z niej na zmianę. Dla stada dziesięciu kur wystarczą dwa albo trzy gniazda, a dla dwudziestu cztery lub pięć. Nawet przy trzech kurach dobrze jest zrobić dwie budki, bo gdy jedna zostanie zabrudzona albo zajmie ją kwoka, druga ratuje sytuację.

Wymiary gniazda według wielkości rasy

Budka ma być na tyle ciasna, żeby kura czuła się osłonięta, i na tyle duża, żeby mogła się w niej swobodnie obrócić. Dla większości ras sprawdza się sześcian o boku 30 cm. Zbyt obszerne gniazdo zachęca dwie kury do wchodzenia naraz, co kończy się rozdeptanymi jajkami. Zbyt małe sprawia, że ciężka nioska rezygnuje i szuka miejsca na podłodze. Z przodu zawsze zostaw próg, który zatrzymuje ściółkę i jajka w środku.

Wielkość kur	Przykładowe rasy	Szerokość i głębokość	Wysokość	Próg
Miniaturowe	kury karłowate i liliputy	25 x 25 cm	25 cm	6-8 cm
Lekkie	Leghorn, zielononóżka, Ameraucana	30 x 30 cm	30 cm	8-10 cm
Średnie	Sussex, Australorp, Rhode Island Red, Marans	30 x 35 cm	30-35 cm	8-10 cm
Ciężkie	Orpington, Brahma, Cochin	35 x 35 do 40 x 40 cm	35-40 cm	10 cm

W stadzie mieszanym dopasuj wymiary do największych kur. Lekki Leghorn bez kłopotu zniesie jajko w budce 35 x 35 cm, natomiast Brahma, Cochin czy Orpington nie zmieszczą się wygodnie w standardowej trzydziestce. Daszek nad rzędem gniazd zrób skośny, pod kątem około 45 stopni. Na płaskim dachu kury chętnie przesiadują i nocują, a wtedy wszystko pod spodem jest zabrudzone. Przed wejściem przydaje się listwa do lądowania, zamocowana 10-15 cm przed progiem.

Gdzie ustawić gniazda w kurniku

Najważniejsza zasada: gniazda muszą być niżej niż grzędy. Kury na noc wybierają najwyższe dostępne miejsce, więc jeśli budki wiszą wyżej, staną się sypialnią pełną odchodów. Dobra wysokość to 40-60 cm nad podłogą, a dla ras ciężkich 20-30 cm albo wprost na ziemi. Jak dobrać wysokość samych drążków, przeczytasz w poradniku Grzędowiska dla kur.

Drugi warunek to półmrok i spokój. Ustaw gniazda na ścianie bez okna, z dala od drzwi i wylotu, którym stado wychodzi na wybieg. Budki stojące w pełnym świetle bywają omijane, a w jasnym gnieździe kury łatwiej nabierają zwyczaju wydziobywania jaj. Wejście możesz przysłonić zasłonką z kawałka juty pociętej w pasy, co dodatkowo wycisza wnętrze. Bardzo wygodne są gniazda dostawione do ściany od zewnątrz, z uchylną klapą: jajka zbierasz wtedy bez wchodzenia do środka. Jak zaplanować takie rozwiązanie, opisujemy w tekście Jak zbudować idealny kurnik.

Rodzaje gniazd: które wybrać

Nie ma jednego najlepszego typu, bo wybór zależy od wielkości stada, miejsca w kurniku i tego, ile chcesz majsterkować. Wszystkie poniższe rozwiązania działają, jeśli zachowasz wymiary i zasady ustawienia. Różnią się głównie wygodą sprzątania i tym, jak dobrze chronią jajka. W małym kurniku na kilka kur wystarczy najprostsza skrzynka, a przy kilkunastu nioskach warto pomyśleć o rzędzie budek z klapą od zewnątrz.

Typ gniazda	Zalety	Wady
Skrzynka wbudowana w ścianę	trwała, stabilna, możliwa klapa do zbioru z zewnątrz	trudniej ją wyjąć i umyć
Gniazdo podwieszane	nie zajmuje podłogi, gorszy dostęp dla gryzoni	wymaga mocnej ściany i listwy do lądowania
Przenośna skrzynka lub plastikowy pojemnik	łatwe mycie, można przestawiać	lekkie pojemniki przesuwają się i przewracają
Gniazdo z szufladą na staczające się jajka	czyste jajka poza zasięgiem kur	bardziej pracochłonne, wymaga dokładnego spadku

Jak zrobić gniazda dla kur samemu

Najprostsza budka to skrzynka z desek albo sklejki wodoodpornej o grubości 12-18 mm. Do zbudowania rzędu trzech gniazd potrzebujesz deski na dno i dach, czterech przegród, listwy na próg i garści wkrętów. Zamiast budować od zera, możesz wykorzystać to, co masz pod ręką: drewnianą skrzynkę po owocach, plastikową kuwetę albo wiadro położone na boku i unieruchomione klockami. Ważne, żeby materiał dało się umyć i żeby w środku nie było ostrych krawędzi ani wystających gwoździ.

1. Wytnij dno o głębokości 30 cm i długości równej liczbie gniazd razy 30 cm, z doliczeniem grubości przegród.
2. Przykręć przegrody o wysokości 30 cm, a z tyłu ściankę ze sklejki. Przy rasach ciężkich wszystkie wymiary powiększ do 35-40 cm.
3. Od frontu zamocuj listwę o wysokości 8-10 cm jako próg, a 10-15 cm przed nią drążek do lądowania.
4. Nałóż skośny daszek pod kątem około 45 stopni. Najlepiej osadź go na zawiasach, żeby łatwiej było sprzątać.
5. Powieś całość 40-60 cm nad podłogą, niżej niż grzędy, i wyłóż gniazda ściółką.

Gniazdo z szufladą na staczające się jajka

To rozwiązanie dla hodowców, którym kury brudzą, rozdeptują albo zjadają jajka. Zasada jest prosta: dno gniazda ma lekki spadek, więc jajko zaraz po zniesieniu toczy się pod tylną albo przednią ściankę do osobnej, zakrytej przegrody. Kura go nie widzi i nie może go dosięgnąć, a Ty wyjmujesz czyste jajka z szuflady lub spod klapy. Wiele osób pyta, jak zrobić gniazda dla kur z szufladą, a w praktyce wystarczy przerobić zwykłą budkę.

Dno ustaw ze spadkiem 3-4 cm na 30 cm głębokości. Przy mniejszym nachyleniu jajka zatrzymują się w połowie drogi, przy większym toczą się za szybko i pękają. Zamiast luźnej ściółki połóż na dnie matę z gumy, wykładzinę lub sztuczną trawę, po której jajko swobodnie się stacza. Pod ścianką zostaw szczelinę o wysokości 6-7 cm, przez którą przejdzie nawet duże jajko, ale nie przeciśnie się kura. Za szczeliną umieść wysuwaną szufladę wyłożoną miękką matą, z listwą odbojową na końcu, i zakryj ją od góry deską. Przez pierwsze dni kury mogą nieufnie traktować gniazdo bez słomy, dlatego na początek rozsyp na macie odrobinę sieczki.

Ściółka, czystość i przyzwyczajanie kur

Zwykłe gniazdo wyłóż warstwą 5-8 cm słomy, wiórów albo sieczki. Ściółka amortyzuje jajko i wchłania wilgoć, więc skorupki pozostają czyste. Wymieniaj ją raz w tygodniu oraz zawsze wtedy, gdy zobaczysz odchody lub rozbite jajko. Resztki żółtka trzeba usunąć od razu, bo kura, która raz spróbuje jajka, szybko uczy się je rozbijać. Jakie materiały sprawdzają się najlepiej, opisujemy w tekście Ściółka w kurniku.

Młodym kurom pokaż, do czego służy budka, wkładając do niej sztuczne jajko, piłeczkę golfową albo gładki kamień. Gniazda powinny być gotowe na kilka tygodni przed pierwszym jajkiem, a kiedy to następuje, sprawdzisz w artykule Kiedy kury zaczynają się nieść?. Jeśli ptaki nocują w gniazdach, zasłaniaj wejścia wieczorem deseczką i odsłaniaj je rano, aż nawyk zniknie. Kurę, która uparcie siedzi w budce całymi dniami i stroszy pióra, podejrzewaj o kwoczenie. Jajka zbieraj codziennie, najlepiej dwa razy dziennie w upały i mrozy, a jak je potem trzymać, wyjaśnia poradnik Jak przechowywać jajka.

Dlaczego kury nie znoszą jajek w gniazdach

Najczęstsza przyczyna to gniazdo, które kurze nie odpowiada: zbyt jasne, brudne, ustawione w przeciągu albo przy ruchliwym przejściu. Druga to pasożyty ukryte w szczelinach budki, przez które ptaki unikają siadania w środku. Trzecia to zbyt mała liczba gniazd w stosunku do stada, zwłaszcza gdy jedno z nich blokuje kwoka. Czasem winny jest po prostu nawyk: kura, która zaczęła znosić pod krzakiem, wraca tam codziennie. Pomaga wtedy przetrzymanie stada w kurniku do późnego przedpołudnia przez kilka dni.

Zdarza się również, że gniazda są puste, bo jajek po prostu nie ma. Jesienne pierzenie, krótki dzień, stres albo choroba wstrzymują nieśność niezależnie od tego, jak wygodne są budki. Zanim więc zaczniesz przebudowę, przejrzyj listę przyczyn w artykule Dlaczego kura przestała się nieść?. Listę pozostałego sprzętu, który przydaje się w kurniku, zebraliśmy w zestawieniu Niezbędne akcesoria hodowcy kur.

Najczęstsze pytania o gniazda dla kur