Pojniki i karmniki dla kur: jaki wybrać i jak ustawić

Poidło wywrócone w ściółkę, woda zamarznięta o siódmej rano, pasza rozgrzebana po całym kurniku i stadko wróbli, które częstuje się nią bez pytania. Każdy hodowca zna te sceny, a prawie wszystkie wynikają ze źle dobranego albo źle ustawionego sprzętu. Dobre poidło dla kur utrzymuje wodę w czystości przez cały dzień, a dobry karmnik dla kur nie pozwala wygrzebywać i marnować paszy. Poniżej porównujemy najpopularniejsze typy, podajemy, ile wody i paszy potrzebuje stado, oraz podpowiadamy, jak wszystko ustawić latem i zimą.

Ile wody i paszy potrzebuje kura

Dorosła kura zjada 100-130 g paszy dziennie, zależnie od wagi, i wypija mniej więcej dwa razy tyle wody, czyli 200-300 ml. Jajko składa się w około trzech czwartych z wody, więc nioska bez dostępu do poidła już po kilku godzinach ogranicza jedzenie, a po dobie potrafi przerwać nieśność na wiele dni. W upalne dni zapotrzebowanie rośnie do 400-600 ml, bo ptak chłodzi się, dysząc, i traci w ten sposób dużo wilgoci. Zimą kury piją mniej, ale wody potrzebują tak samo regularnie.

Z tych liczb wynika prosta zasada doboru pojemności. Na każdą kurę przyjmij 0,5 l zapasu wody na dobę, a latem 1 l, żeby poidło nie opustoszało, gdy wrócisz później do domu. Stado pięciu kur potrzebuje więc zbiornika na 3-5 l, a dziesięć kur na 5-10 l albo dwóch mniejszych poideł. Z paszą jest podobnie: dziesięć niosek zjada 1-1,3 kg dziennie, więc karmnik o pojemności 5 kg wystarcza na cztery do pięciu dni. Większy zapas nie ma sensu, bo pasza leżąca tygodniami w wilgotnym kurniku zbryla się i pleśnieje.

Poidła dla kur: rodzaje, zalety i wady

Najprostsze jest poidło dzwonowe, zwane też syfonowym: zbiornik w kształcie klosza odwrócony nad okrągłą rynienką, do której woda spływa sama, w miarę jak kury ją wypijają. Jest tanie i zrozumiałe dla każdego ptaka od pierwszego dnia, ale otwarta rynienka zbiera kurz, ściółkę i odchody. Wersja podwieszana brudzi się wolniej niż stojąca. W większych kurnikach spotyka się też dzwony podłączone wężem do zbiornika albo instalacji, które napełniają się samoczynnie.

Poidło smoczkowe działa inaczej: w dnie wiadra, beczki albo rury osadzone są metalowe smoczki, a kura trąca trzpień dziobem i spija krople. Woda nie ma kontaktu z kurnikiem, więc pozostaje czysta nawet przez kilka dni. Poidło kubeczkowe to rozwiązanie pośrednie: mały kubeczek z zaworkiem napełnia się, gdy kura dotknie języczka, i zawsze trzyma łyk wody. Kury uczą się go szybciej niż smoczka, ale kubeczki trzeba co kilka dni przetrzeć z osadu. Poidła rynnowe, czyli długie korytka, pozwalają pić wielu ptakom naraz, lecz brudzą się najszybciej ze wszystkich.

Typ	Jak działa	Zalety	Wady
Poidło dzwonowe	klosz ze zbiornikiem i rynienką dookoła	tanie, proste, kury piją od razu	woda szybko się brudzi, zimą zamarza
Poidło smoczkowe	kura trąca trzpień i spija krople	bardzo czysta woda, sucha ściółka	wymaga nauki, smoczki zamarzają
Poidło kubeczkowe	zaworek napełnia mały kubeczek	czysta woda, łatwa nauka	kubeczki trzeba regularnie czyścić
Poidło lub karmnik rynnowy	długie koryto przy ścianie	dostęp dla wielu kur jednocześnie	łatwo zabrudzić, pasza bywa wygrzebywana
Karmnik tubowy	zasobnik zsypuje paszę do misy	pojemny, można go podwiesić	otwarty dla wróbli i gryzoni
Paśnik automatyczny	kura staje na pedale i otwiera pokrywę	pasza sucha i niedostępna dla szkodników	wymaga nauki, za ciężki pedał dla lekkich kur

Karmniki dla kur: tubowy, rynnowy i paśnik z pedałem

Najpopularniejszy jest karmnik tubowy, czyli pionowy zasobnik, z którego pasza zsypuje się do okrągłej misy. Mieści zwykle od kilku do kilkunastu kilogramów, można go podwiesić na łańcuchu i regulować wysokość, w miarę jak ptaki rosną. Dobre modele mają w misie żeberka albo kratkę, która nie pozwala wygarniać paszy dziobem na boki. Karmnik rynnowy to podłużne koryto, przy którym jednocześnie je całe stado. Powinien mieć nad sobą obrotowy drążek albo kratkę, inaczej kury wchodzą do środka i rozgrzebują zawartość.

Przy karmniku rynnowym licz 8-10 cm krawędzi na kurę, przy okrągłym wystarczy około 4-5 cm obwodu misy, bo ptaki stoją wachlarzem. Jeśli miejsca jest mniej, kury najniższe w hierarchii jedzą na końcu i dostają to, co zostało. Paśnik dla kur z pedałem, nazywany automatycznym, rozwiązuje inny problem: pokrywa otwiera się dopiero pod ciężarem kury, więc do paszy nie mają dostępu wróble, myszy ani szczury. Sprawdza się zwłaszcza na wybiegu, gdzie karma jest wystawiona na deszcz. Naukę zacznij od zablokowania pokrywy w pozycji otwartej na kilka dni, a potem stopniowo ją opuszczaj.

Osobno, w małym karmidle albo miseczce przykręconej do ściany, podawaj kredę pastewną lub tłuczone muszle. Nie mieszaj ich z paszą, bo każda kura sama dobiera tyle wapnia, ile potrzebuje. Więcej o dodatkach mineralnych przeczytasz w tekście Witaminy i minerały dla kur. Od rodzaju paszy zależy też wybór karmnika: granulat i kruszonka dobrze zsypują się z zasobnika, a sypka mieszanka mączna lubi się zawieszać, o czym piszemy w artykule Ziarno czy gotowa mieszanka?.

Jak ustawić poidło i karmnik

Podstawowa reguła dotyczy wysokości: krawędź rynienki z wodą i misy z paszą powinna znajdować się na poziomie grzbietu najmniejszej dorosłej kury w stadzie. Naczynie stojące na ziemi w ciągu godziny wypełnia się ściółką, bo kury bez przerwy grzebią. Zbyt wysoko zawieszone zmusza ptaki do wyciągania szyi i ogranicza pobieranie paszy. Sprzęt podwieszony na łańcuchu jest najwygodniejszy, a stojący warto postawić na bloczku albo kawałku płyty chodnikowej.

Nigdy nie stawiaj poideł i karmników pod grzędami, bo przez noc zostaną zanieczyszczone odchodami. Wodę najlepiej trzymać w cieniu, z dala od ściółki, którą kury mogłyby do niej wrzucać. Wielu hodowców ustawia główne poidło na zewnątrz, pod daszkiem, a w kurniku zostawia tylko małe na poranek, dzięki czemu podłoże pozostaje suche. Mokra ściółka wokół poidła to szybka droga do pleśni i amoniaku, co wyjaśniamy w poradniku Ściółka w kurniku. Jeśli kury spędzają dzień na dworze, drugi punkt z wodą na wybiegu jest obowiązkowy, a jak go urządzić, podpowiada tekst Wybieg dla kur.

Czyszczenie i higiena

W stojącej wodzie glony i bakterie namnażają się błyskawicznie, szczególnie latem i w przezroczystych zbiornikach wystawionych na słońce. Wodę w poidłach otwartych wymieniaj codziennie, a całe poidło myj szczotką co najmniej raz w tygodniu. Do mycia wystarczy gorąca woda z odrobiną octu, po której naczynie dokładnie się płucze. Systemy smoczkowe opróżniaj i przepłukuj co dwa tygodnie, bo osad zbiera się w zbiorniku, nawet jeśli go nie widać.

Karmnik czyść rzadziej, ale regularnie: raz na dwa tygodnie wysyp resztki, usuń zbrylony pył i sprawdź, czy na dnie nie ma pleśni. Spleśniała pasza jest dla drobiu groźna, bo zawiera toksyny, które uszkadzają wątrobę i obniżają odporność. Brudna woda z kolei sprzyja szerzeniu się chorób przewodu pokarmowego w całym stadzie. Jeśli zauważysz biegunkę, apatię albo spadek apetytu, zajrzyj do przeglądu Choroby kur i skonsultuj się z lekarzem weterynarii. Paszę przechowuj w szczelnym pojemniku z pokrywą, a listę pozostałego sprzętu znajdziesz w zestawieniu Niezbędne akcesoria hodowcy kur.

Poidło i karmnik zimą

Zimą największym kłopotem jest zamarzająca woda. Najprostsze wyjście to dwa jednakowe poidła wymieniane rano i po południu: jedno stoi w kurniku, drugie rozmarza w domu. Wygodniejsza jest podstawa grzewcza albo poidło z wbudowaną grzałką, które utrzymuje temperaturę tuż powyżej zera. Wymaga to bezpiecznego doprowadzenia prądu, z przewodem poza zasięgiem dziobów i wilgoci. Smoczki i kubeczki zamarzają szybciej niż woda w zbiorniku, dlatego na mrozy wielu hodowców wraca do zwykłego poidła dzwonowego.

Pasza zimą łatwiej wilgotnieje, więc wsypuj jej mniej, a częściej, i usuwaj to, co się zbryliło. Wieczorem możesz dosypać garść ziarna, które trawi się dłużej i pomaga ptakom utrzymać ciepło przez noc. Rano podawaj wodę letnią, bo lodowatej kury piją wyraźnie mniej. Pozostałe zimowe i letnie zabiegi opisujemy w poradniku Sezonowa pielęgnacja kur, a pełny jadłospis w przewodniku Czym karmić kury niosące?.

Najczęstsze pytania o poidła i karmniki dla kur