„Dziadek karmił kury samym ziarnem i miał jajka” to zdanie, które słyszy każdy początkujący hodowca. Jest prawdziwe, tylko że dziadkowe kury chodziły po całym obejściu, same zdobywały resztę jadłospisu i znosiły jajka głównie od wiosny do jesieni. Współczesna nioska w zagrodzie na kilkunastu metrach nie ma takiej możliwości, a jajek oczekujemy od niej znacznie więcej. Spór ziarno czy gotowa mieszanka ma więc rozsądne rozwiązanie: pełnoporcjowa pasza jako podstawa i zboże jako dodatek. Poniżej znajdziesz porównanie zbóż, formy gotowych mieszanek i proporcje, przy których kury niosą się równo, a karmienie nie rujnuje budżetu.
W skrócie
- zboża mają 8-13% białka i śladowe ilości wapnia, a nioska potrzebuje 16-17% białka
- sprawdzony podział to co najmniej 80% pełnoporcjowej paszy i 10-20% ziarna
- granulat marnuje się najmniej, pasza sypka najbardziej, a skład bywa w nich taki sam
- najlepszym zbożem jest pszenica, kukurydza służy jako energetyczny dodatek na zimę
- ziarno podawaj po południu, rozsypane na ziemi, i zawsze z dostępem do gritu
Ile białka ma ziarno, a ile potrzebuje nioska
Cała różnica między zbożem a gotową mieszanką sprowadza się do dwóch składników: białka i wapnia. Nioska potrzebuje w dawce 16-17% białka, tymczasem pszenica ma go 11-13%, a kukurydza zaledwie 8-9%. Brakuje nie tylko ilości, ale i jakości, bo białko zbóż jest ubogie w aminokwasy, z których powstają jajko i pióra. Jeszcze gorzej wygląda wapń: ziarno zawiera go kilkadziesiąt razy mniej, niż wymaga budowa skorupki.
Zawartość białka w ziarnie i w paszy (w procentach)
Wartości orientacyjne, zależne od odmiany i roku zbioru. Nioska potrzebuje w dawce 16-17% białka, czyli więcej, niż ma jakiekolwiek zboże.
Na wykresie widać, że żadne zboże nie sięga poziomu paszy dla niosek. Wyżej plasuje się tylko groch i inne rośliny strączkowe, dlatego to one, obok śruty sojowej lub rzepakowej, podnoszą zawartość białka w gotowych mieszankach. Sama mieszanina kilku zbóż niczego nie zmienia, bo łączenie składników ubogich w białko nie da dawki bogatej. Zboże jest dla kury przede wszystkim źródłem energii. To dobre paliwo, ale słaby budulec.
Co daje pełnoporcjowa mieszanka dla niosek
Mieszanka pełnoporcjowa to zboża uzupełnione o wszystko, czego im brakuje. Producent dodaje śruty białkowe, kredę, fosforany oraz dodatek witamin i mikroelementów, a całość bilansuje tak, żeby 100-130 g dziennie pokrywało potrzeby kury. W gotowej paszy znajdziesz 16-17% białka i 3,5-4% wapnia. Nie musisz niczego liczyć ani dokupować, wystarczy stały dostęp do karmidła i wody. Jak dobrać porcję do wieku i wagi ptaków, wyjaśnia przewodnik Czym karmić kury niosące?.
Gotowa pasza ma też słabsze strony. Kosztuje więcej niż zboże kupione od rolnika, a po otwarciu worka powinna zostać zużyta w ciągu kilku tygodni, bo witaminy z czasem zanikają. Kury karmione wyłącznie granulatem zjadają dzienną porcję szybko i przez resztę dnia nie mają zajęcia. Na ciasnym wybiegu nuda kończy się wydziobywaniem piór. Właśnie tu przydaje się garść ziarna, której szukanie zajmuje stado na długo.
Granulat, kruszonka czy pasza sypka
Ta sama receptura bywa sprzedawana w trzech postaciach. Wybór zależy od wieku ptaków i od tego, jak bardzo przeszkadza Ci rozsypana pasza. Skład na etykiecie jest ważniejszy niż forma, ale forma decyduje o tym, ile mieszanki trafi do wola, a ile pod karmidło. Różnice zbiera tabela.
| Forma paszy | Zalety | Wady | Dla kogo |
|---|---|---|---|
| Granulat | najmniej strat, kura nie wybiera składników | zjadany szybko, nie zajmuje ptaków | dorosłe nioski |
| Kruszonka | drobna, łatwa do pobrania | pyli się bardziej niż granulat | pisklęta, młodzież, rasy miniaturowe |
| Pasza sypka | zwykle najtańsza, jedzona dłużej | kury wybierają ziarna i rozsypują resztę | stada z karmidłem ograniczającym rozgrzebywanie |
Przy paszy sypkiej kury wyjadają najpierw to, co lubią, a na dnie zostaje pył z witaminami i wapniem. Pomaga karmidło z kratką albo wąskim korytkiem oraz uzupełnianie paszy dopiero wtedy, gdy poprzednia porcja zniknie. Każdą zmianę formy lub producenta rozłóż na tydzień, mieszając starą paszę z nową w rosnącej proporcji. Nagła zamiana często kończy się kilkudniowym spadkiem nieśności. Jakie karmidło ogranicza straty, podpowiada tekst Pojniki i karmniki dla kur.
Zboża dla kur pod lupą: co wnosi każde ziarno
Zboża różnią się między sobą bardziej, niż sugeruje ich wygląd. Jedne są lekkostrawne i chętnie jedzone, inne zawierają dużo włókna albo substancji utrudniających trawienie. Jeśli kupujesz ziarno osobno, zamiast gotowej mieszanki zbóż, opłaca się wiedzieć, czego się po nim spodziewać. Dobre ziarno jest suche, sypkie, bez zapachu stęchlizny i bez zbrylonych grudek.
| Ziarno | Białko | Mocne strony | Ograniczenia |
|---|---|---|---|
| Pszenica | 11-13% | chętnie jedzona, lekkostrawna | mało wapnia, jak każde zboże |
| Kukurydza | 8-9% | dużo energii, barwi żółtko | tuczy, najmniej białka |
| Owies | 10-12% | włókno i tłuszcz, dobry przy pierzeniu | łuska słabo strawna, najwyżej piąta część mieszanki |
| Jęczmień | 10-12% | tani i łatwo dostępny | twarda łuska, mniej lubiany |
| Pszenżyto | 11-13% | zbliżone do pszenicy | lepiej łączyć z innym zbożem |
| Żyto | 9-11% | brak | utrudnia trawienie, kleiste odchody, lepiej unikać |
| Słonecznik | 15-20% | tłuszcz, połysk piór | bardzo kaloryczny, tylko jako dodatek |
Co się dzieje, gdy kury jedzą samo ziarno
Kura na samym zbożu nie choruje od razu. Przez pierwsze tygodnie korzysta z rezerw, a latem część braków uzupełnia owadami i zielenią z wybiegu. Potem jajek ubywa, stają się mniejsze, a skorupki cienkie i chropowate. Ptaki zaczynają zjadać pióra i skorupki, bo szukają brakującego białka i wapnia. Jednocześnie tyją, ponieważ zboże dostarcza dużo energii, a otłuszczona nioska niesie się jeszcze gorzej.
Zimą skutki widać najszybciej, bo znikają owady, trawa i słońce. Niedobory można częściowo łagodzić kredą pastewną i zielonką, ale brakującego białka nie zastąpi żaden dodatek mineralny. Które składniki za co odpowiadają i po czym poznać ich brak, opisuje tekst Witaminy i minerały dla kur. Jeśli stado przestało się nieść, a dieta opiera się na pszenicy, zacznij od zmiany paszy. Pozostałe możliwe przyczyny zbiera artykuł Dlaczego kura przestała się nieść?.
Model mieszany: 80% paszy i 20% dodatków
Większość hodowców łączy oba sposoby. Pełnoporcjowa mieszanka stanowi co najmniej 80% dawki i jest dostępna przez cały dzień, a ziarno uzupełnia ją w ilości 10-20%. Dla jednej kury oznacza to 10-25 g zboża dziennie, czyli garść na trzy lub cztery ptaki. W tej samej puli mieszczą się przysmaki, które same nie powinny przekraczać 10% dawki, o czym piszemy w tekście Smakołyki dla kur. Osobno, bez ograniczeń, stoją kreda lub muszle oraz grit, bez którego całe ziarno trawi się gorzej.
Kto ma dostęp do taniego zboża, może sięgnąć po trzecie rozwiązanie, czyli koncentrat białkowy dla niosek. To skondensowana część białkowa, mineralna i witaminowa, którą miesza się z własnym ziarnem w proporcji podanej przez producenta. Taka mieszanka dorównuje gotowej paszy, o ile trzymasz się receptury i dokładnie mieszasz składniki. Ziarno warto wtedy ześrutować, bo kury wybierają z mieszanki całe ziarna i zostawiają sypki koncentrat. Mieszaj porcje na dwa, trzy tygodnie, nie na całą zimę.
Kiedy ziarno sprawdza się najlepiej
Najlepszą porą na ziarno jest późne popołudnie. Kury zjadły już paszę, więc zboże niczego nie wypiera, a trawione powoli daje zapas energii na noc, co ma znaczenie zwłaszcza zimą. Rozsypane na ziemi lub w ściółce zamienia karmienie w kilkadziesiąt minut grzebania. Zimą warto część ziarna skiełkować: po trzech, czterech dniach w wilgoci pszenica lub jęczmień wypuszczają kiełki bogatsze w witaminy niż suche ziarno. Jak dostosować karmienie do pory roku, przeczytasz w tekście Sezonowa pielęgnacja kur.
Zarówno ziarno, jak i gotową paszę przechowuj w suchym, chłodnym miejscu, w zamkniętych beczkach albo metalowych pojemnikach, do których nie wejdą myszy. Worków nie stawiaj bezpośrednio na betonie, bo ciągną wilgoć. Wilgotne zboże pleśnieje w kilka dni, a mykotoksyny są groźne nawet wtedy, gdy nalotu jeszcze nie widać. Ziarna zatęchłego, zbrylonego lub z ciemnymi przebarwieniami nie ratuj suszeniem, tylko je wyrzuć. Pleśń otwiera listę, którą znajdziesz w tekście Czego nie dawać kurom.
Najczęstsze pytania o ziarno i gotowe mieszanki
Mogą, ale będą się niosły słabo. Zboża mają 8-13% białka i prawie nie zawierają wapnia, a nioska potrzebuje 16-17% białka. Po kilku tygodniach jajek jest mniej, a skorupki cienieją.
Jako codzienny dodatek lepsza jest pszenica, bo ma więcej białka i nie tuczy tak jak kukurydza. Kukurydza sprawdza się zimą jako wieczorna porcja energii i pogłębia kolor żółtka.
Przy karmieniu pełnoporcjową paszą wystarczy 10-25 g ziarna na kurę dziennie, czyli garść na trzy lub cztery ptaki. Zboże nie powinno przekraczać 20% całej dawki.
Skład bywa taki sam, różnią się stratami. Granulat marnuje się najmniej, bo kury nie mogą wybierać składników. Pasza sypka jest zwykle tańsza, ale wymaga karmidła ograniczającego rozgrzebywanie.
Lepiej podawać je osobno: paszę w karmidle przez cały dzień, a pszenicę po południu. Z mieszanki kury wybierają najpierw ziarno i zostawiają paszę, przez co dieta przestaje być zbilansowana.
Żyto nie jest trujące, ale zawiera substancje utrudniające trawienie i powoduje kleiste odchody. Lepiej zastąpić je pszenicą lub pszenżytem, a jeśli już, podawać tylko w niewielkiej domieszce.