Cienkie skorupki, łamliwe pióra, kulejąca nioska albo jajka znoszone coraz rzadziej: za tymi kłopotami znacznie częściej stoi niedobór w diecie niż choroba zakaźna. Dobra wiadomość jest taka, że większości braków da się zapobiec bez apteczki pełnej preparatów. Witaminy dla kur w podstawowej dawce zapewnia pełnoporcjowa pasza, a hodowca uzupełnia głównie wapń, wystawiając w osobnym karmidle muszle albo produkt znany jako kreda pastewna dla kur. Poniżej znajdziesz tabelę najważniejszych składników z objawami niedoboru, porównanie źródeł wapnia oraz zasady, kiedy witaminy do wody mają sens, a kiedy są zbędnym wydatkiem.
W skrócie
- nioska zużywa około 4 g wapnia dziennie, a skorupka jednego jajka zawiera go mniej więcej 2 g
- kreda pastewna, tłuczone muszle lub skorupki jaj stoją w osobnym karmidle, nie w paszy
- bez witaminy D3, którą kura wytwarza na słońcu, wapń się nie wchłania
- grit to nierozpuszczalny żwirek do rozcierania ziarna, a nie źródło wapnia
- witaminy do wody podaje się krótko i w konkretnych sytuacjach, a nie przez cały rok
Jakie witaminy dla kur niosek są naprawdę potrzebne
Kura potrzebuje kilkunastu witamin i tyluż składników mineralnych, ale w przydomowym stadzie kłopoty sprawia zaledwie kilka z nich. Najczęściej brakuje wapnia i witaminy D3, rzadziej witaminy A, witamin z grupy B oraz pary witamina E i selen. Niedobory pojawiają się zwykle tam, gdzie podstawą diety jest samo zboże, a nie pełnoporcjowa pasza. Tabela pokazuje, za co odpowiada każdy składnik, po czym poznać jego brak i skąd kura go czerpie.
| Składnik | Do czego służy | Objaw niedoboru | Źródło |
|---|---|---|---|
| Wapń | skorupka jaja, kości | cienkie i miękkie skorupki, kruche kości, kulawizna | kreda pastewna, muszle, skorupki jaj, pasza nieśna |
| Fosfor | kości, przemiana energii | słaby wzrost, kruche kości, spadek nieśności | pasza pełnoporcjowa, otręby |
| Witamina D3 | wchłanianie wapnia i fosforu | miękkie skorupki, krzywica u młodych, miękki dziób | słońce, pasza pełnoporcjowa |
| Witamina A | błony śluzowe, wzrok, odporność | wydzielina z oczu i nozdrzy, blade żółtka, częste infekcje | zielonka, marchew, dynia, kukurydza |
| Witamina E i selen | ochrona komórek, mięśnie, płodność | u piskląt zaburzenia równowagi i słabość mięśni, słabe wylęgi | zielonka, kiełki, pasza pełnoporcjowa |
| Witaminy z grupy B | przemiana materii, nerwy, pióra | podwijanie palców u piskląt, zmiany skórne przy dziobie i na stopach | drożdże paszowe, otręby, zielonka |
| Mangan i cynk | ścięgna, skorupka, pióra | zniekształcone stawy skokowe, szorstkie skorupki, słabe pióra | pasza pełnoporcjowa, otręby |
Objawy z tabeli rzadko występują pojedynczo i łatwo pomylić je z chorobą. Kulawizna może oznaczać niedobór wapnia, ale też uraz albo infekcję stawu, a wydzielina z nozdrzy równie dobrze wskazuje na zakażenie dróg oddechowych. Jeżeli ten sam objaw ma kilka ptaków, a dieta od dawna opiera się na ziarnie, podejrzenie pada na żywienie. Gdy choruje jedna kura w dobrze karmionym stadzie, przyczyny szukaj raczej wśród tych, które opisuje tekst Choroby kur.
Wapń, fosfor i witamina D3: trójka od skorupki
Skorupka to niemal czysty węglan wapnia, a kura buduje ją głównie nocą, przez kilkanaście godzin. Jeśli w przewodzie pokarmowym nie ma wtedy wapnia, organizm pobiera go z kości. Przez kilka dni nic nie widać, potem skorupki cienieją, a kości stają się kruche i podatne na złamania. Nioska w szczycie produkcji zużywa około 4 g wapnia dziennie, czyli więcej niż jakikolwiek inny ptak podobnej wielkości.
Sam wapń jednak nie wystarczy. Do jego wchłaniania potrzebna jest witamina D3, którą kura wytwarza w skórze pod wpływem słońca, oraz fosfor we właściwej proporcji. Ptaki korzystające codziennie z wybiegu mają witaminy D3 pod dostatkiem od wiosny do jesieni. Zimą i w zamkniętych wolierach jej źródłem pozostaje pasza pełnoporcjowa, dlatego właśnie wtedy stada karmione samym zbożem znoszą jajka w miękkich skorupkach. Słońce nie działa przez szybę, więc jasny kurnik z oknem nie zastąpi wyjścia na zewnątrz. Jak zapewnić kurom ruch na powietrzu przez cały rok, opisuje poradnik Wybieg dla kur.
Kreda pastewna dla kur, muszle i skorupki: czym uzupełniać wapń
Wszystkie popularne dodatki wapniowe to ten sam związek, czyli węglan wapnia. Różnią się wielkością cząstek, a ta ma znaczenie. Drobny proszek wchłania się szybko i równie szybko zostaje wydalony, natomiast grubsze kawałki zalegają w żołądku i oddają wapń powoli, także nocą, gdy powstaje skorupka. Dlatego najlepiej sprawdza się połączenie kredy z grubszymi muszlami albo skorupkami.
| Dodatek | Co to jest | Jak podawać |
|---|---|---|
| Kreda pastewna | mielony węglan wapnia, proszek lub drobne granulki | w osobnym karmidle, stale; wersja granulowana mniej się pyli |
| Tłuczone muszle | pokruszone muszle ostryg lub innych małży, kawałki 2-4 mm | w osobnym karmidle, stale; wolno uwalniają wapń nocą |
| Skorupki jaj | skorupki z własnego kurnika | wyprażone w piekarniku lub wyparzone, pokruszone na drobno |
| Grit | nierozpuszczalny żwirek, np. granitowy | osobno od wapnia; nie dostarcza go, tylko rozciera pokarm |
Dodatki wapniowe podawaj zawsze osobno, nigdy wymieszane z paszą. Kura, która akurat buduje skorupkę, sama zje więcej, a kogut i młodzież ominą karmidło. Ma to znaczenie, bo nadmiar wapnia u ptaków, które się nie niosą, obciąża nerki. Skorupki jaj rozdrabniaj na tyle, żeby nie przypominały jajka, inaczej stado może nauczyć się rozbijać własne.
Wapno dla kur: co kryje się pod tą nazwą
Pod hasłem „wapno dla kur” kryją się dwie zupełnie różne rzeczy i pomyłka bywa groźna. Wapno paszowe to po prostu kreda pastewna, czyli węglan wapnia przeznaczony do jedzenia. Wapno budowlane, palone albo gaszone, jest substancją żrącą i w karmidle nie ma prawa się znaleźć. Używa się go wyłącznie do bielenia ścian kurnika, co pomaga utrzymać higienę i ogranicza liczbę kryjówek dla pasożytów. Kupując worek, sprawdź więc, czy na etykiecie widnieje określenie „paszowe” lub „pastewna”.
Grit, czyli kamyki do mielenia
Kury nie mają zębów, a pokarm rozdrabnia u nich żołądek mięśniowy, w którym zalegają połknięte kamyki. Taki żwirek nazywa się gritem i nie należy go mylić z muszlami, które rozpuszczają się w kwasie żołądkowym. Ptaki na naturalnym gruncie znajdują kamyki same. Stada trzymane w wolierze, na piasku albo zimą na ściółce powinny mieć grit wystawiony w osobnym naczyniu. Jest szczególnie potrzebny wtedy, gdy kury jedzą całe ziarno, o którym więcej piszemy w tekście Ziarno czy gotowa mieszanka?.
Witaminy dla kur do wody: kiedy mają sens
Preparaty witaminowe rozpuszczane w wodzie są wygodne, ale zdrowemu stadu na dobrej paszy nie są potrzebne na co dzień. Sens mają w okresach zwiększonego obciążenia: podczas wymiany piór, po chorobie, po transporcie i wprowadzeniu nowych ptaków, w czasie upałów oraz pod koniec zimy. Podaje się je krótko, zwykle przez kilka dni, zawsze w dawce z etykiety. Roztwór przygotowuj codziennie świeży, bo witaminy szybko rozkładają się na świetle, a w takiej wodzie szybciej namnażają się bakterie. Po takiej kuracji dokładnie umyj naczynie, jak radzimy w tekście Pojniki i karmniki dla kur.
Więcej nie znaczy lepiej. Witaminy A i D3 gromadzą się w organizmie i w nadmiarze szkodzą, między innymi nerkom, a łączenie kilku preparatów naraz łatwo prowadzi do przedawkowania. Jeśli objawy niedoboru są wyraźne albo nie ustępują po poprawie diety, nie zwiększaj dawek na własną rękę. O doborze środka i czasie podawania powinien wtedy zdecydować lekarz weterynarii. O tym, jak wspierać ptaki przy wymianie upierzenia, przeczytasz w artykule Pierzenie się kur.
Naturalne źródła witamin przez cały rok
Najtańszym źródłem witamin jest zielonka. Trawa, mniszek, pokrzywa i liście warzyw dostarczają karotenów, z których kura wytwarza witaminę A, a także witamin E i K. Zimą zastąpią je starta marchew, dynia, kiszona kapusta w niewielkiej ilości i skiełkowane ziarno, które ma więcej witamin niż suche. Drożdże paszowe są z kolei bogate w witaminy z grupy B. Wszystkie te dodatki traktuj jednak jako uzupełnienie, a nie zamiennik paszy, i trzymaj się porcji opisanych w tekście Smakołyki dla kur.
Podstawą pozostaje dobrze ułożona dawka. Pełnoporcjowa mieszanka dla niosek zawiera komplet witamin i mikroelementów, pod warunkiem że jest świeża, bo w paszy przechowywanej miesiącami witaminy stopniowo zanikają. Jak dobrać ilość paszy do wieku i wagi ptaków, wyjaśnia przewodnik Czym karmić kury niosące?. Jeżeli mimo dobrego żywienia jajek jest coraz mniej, powodem bywa krótki dzień, stres albo pasożyty. Te przyczyny omawia artykuł Dlaczego kura przestała się nieść?.
Najczęstsze pytania o witaminy i minerały dla kur
Najważniejsza jest witamina D3, bez której kura nie przyswaja wapnia, oraz witaminy A, E i z grupy B. Wszystkie zawiera pełnoporcjowa pasza dla niosek, a ich naturalnym uzupełnieniem są słońce i zielonka.
Dodatkowe źródło wapnia jest potrzebne każdej niosce, zwłaszcza gdy część diety stanowi ziarno. Może to być kreda pastewna, tłuczone muszle albo wyprażone skorupki jaj, podawane w osobnym karmidle.
Nie. Do jedzenia nadaje się tylko wapno paszowe, czyli kreda pastewna. Wapno budowlane, palone i gaszone jest żrące i służy wyłącznie do bielenia ścian kurnika.
Tylko w okresach większego obciążenia, na przykład podczas pierzenia, po chorobie lub w upały, i zwykle przez kilka dni. Zdrowe stado na pełnoporcjowej paszy nie potrzebuje ich stale.
Najczęściej z powodu niedoboru wapnia lub witaminy D3, zwłaszcza zimą i przy diecie opartej na zbożu. U młodych kur na początku nieśności pojedyncze miękkie skorupki są normalne.
Tak, to dobre źródło wapnia. Skorupki trzeba wcześniej wyprażyć w piekarniku lub wyparzyć i drobno pokruszyć, żeby nie przypominały jajka i nie uczyły kur zjadania własnych.