Pierzenie się kur: nie panikuj, to całkowicie normalne!

Wchodzisz rano do kurnika i widzisz pióra na ściółce, na grzędach i przy gniazdach. Jedna kura chodzi z łysą szyją, druga straciła ogon, a trzecia wygląda jak nadgryziona poduszka. Spokojnie: w większości przypadków to pierzenie się kur, czyli coroczna, całkowicie naturalna wymiana upierzenia. Trwa zwykle 8-12 tygodni, na ten czas wstrzymuje nieśność i wymaga od Ciebie tylko kilku zmian w żywieniu i obchodzeniu się z ptakami. Poniżej przeczytasz, kiedy kury się pierzą, jak im pomóc i po czym odróżnić pierzenie od choroby albo pasożytów.

Czym jest pierzenie i po co kurom nowe pióra

Pióro jest martwą strukturą zbudowaną z keratyny, tak jak ludzki włos czy paznokieć. Nie regeneruje się, więc po roku noszenia jest wytarte, połamane i gorzej chroni przed zimnem oraz deszczem. Organizm kury rozwiązuje ten problem radykalnie: zrzuca stare upierzenie i w jego miejsce buduje nowe. Dzięki temu ptak wchodzi w zimę w gęstej, szczelnej „kurtce”. Pierzenie nie jest więc chorobą ani objawem zaniedbania, tylko przeglądem technicznym, który każda zdrowa kura przechodzi raz w roku.

Sygnałem do rozpoczęcia jest skracający się dzień. Gdy światła ubywa, zmienia się gospodarka hormonalna ptaka, jajnik przechodzi w stan spoczynku, a mieszki piórowe zaczynają wypychać stare pióra. Wymianę może też wywołać silny stres: brak wody przez dłuższy czas, nagła zmiana paszy, przeprowadzka albo atak drapieżnika. Takie pierzenie poza sezonem jest zwykle częściowe, ale również zatrzymuje nieśność.

Kiedy kury się pierzą

Pierwsze pełne pierzenie dorosła kura przechodzi w wieku około 16-18 miesięcy, czyli jesienią w drugim roku życia. Kurka wykluta wiosną zwykle nie pierzy się w swoją pierwszą jesień, bo ma jeszcze świeże pióra. Kolejne wymiany powtarzają się co roku o podobnej porze, najczęściej między sierpniem a listopadem. Młode ptaki przechodzą wcześniej kilka częściowych wymian upierzenia, zanim dostaną pióra dorosłej kury, ale te przebiegają niemal niezauważalnie.

Kury w jednym stadzie nie pierzą się równocześnie ani w tym samym tempie. Część zrzuca pióra gwałtownie i w tydzień wygląda jak oskubana, co hodowcy nazywają pierzeniem twardym. Inne wymieniają je stopniowo, przez wiele tygodni, i trudno zauważyć coś poza piórami na ściółce: to pierzenie miękkie. Dobre nioski pierzą się zazwyczaj późno i szybko, a słabsze wcześnie i długo. Lekkie rasy nieśne, takie jak Leghorn, częściej przechodzą wymianę szybką i widowiskową.

Ile trwa pierzenie i w jakiej kolejności wypadają pióra

Cały proces zajmuje zwykle 8-12 tygodni, liczonych od pierwszych wypadających piór do pełnego, lśniącego upierzenia. Skrajne przypadki to 4 tygodnie u szybko pierzących się kur i nawet 16 tygodni u starszych albo słabiej żywionych. Z każdym rokiem życia pierzenie trwa trochę dłużej. Pojedyncze pióro rośnie kilka tygodni, więc tempa nie da się dowolnie przyspieszyć, można je tylko nie opóźniać błędami w żywieniu.

Pióra wypadają w stałej kolejności, od przodu ku tyłowi ciała. Najpierw łysieje głowa i szyja, potem pierś i grzbiet, następnie skrzydła, a na końcu ogon. W tej samej kolejności pojawiają się nowe pióra. Początkowo wyglądają jak ciemne, sterczące rurki w woskowej osłonce i nadają kurze wygląd jeża. Takie rosnące pióra są silnie ukrwione, dlatego hodowcy mówią o piórach krwistych. Dotyk jest wtedy dla ptaka bolesny, a uszkodzona osłonka mocno krwawi.

Pierzenie a nieśność: dlaczego gniazda są puste

Pióra to niemal czyste białko, a upierzenie stanowi kilka procent masy ciała kury. Jajko także wymaga dużych ilości białka i wapnia, więc organizm nie jest w stanie prowadzić obu „budów” jednocześnie. W czasie pierzenia kury znoszą bardzo mało jajek albo nie znoszą ich wcale i jest to prawidłowe. Przerwa trwa zwykle 6-12 tygodni.

Jesienią nakładają się na siebie dwie przyczyny pustych gniazd: pierzenie i krótki dzień. Kura, która skończy wymianę piór w grudniu, często czeka z jajkami do lutego, bo do nieśności potrzebuje około 14 godzin światła na dobę. Jeśli natomiast jajek brakuje wiosną albo latem, a piór na ściółce nie widać, powód jest inny. Możliwe przyczyny opisujemy w artykule Dlaczego kura przestała się nieść?.

Jak karmić kury w czasie pierzenia

Najważniejsze jest białko. Zwykła mieszanka dla niosek zawiera go 16-17%, a pierzącej się kurze przyda się pasza o zawartości 18-20%, na przykład mieszanka dla młodzieży lub pasza hodowlana. Ma ona też mniej wapnia, którego ptak bez jajek potrzebuje teraz niewiele. Kredę lub muszle zostaw w osobnym karmidle, żeby kury, które jeszcze się niosą, mogły po nie sięgać.

Dobrym uzupełnieniem są naturalne źródła białka: suszone larwy owadów, jajko ugotowane na twardo i rozdrobnione, twaróg w małej ilości albo nasiona słonecznika. Ogranicz za to dodatki, które sycą, a białka mają mało, czyli pieczywo, makaron, ziemniaki i duże porcje samej pszenicy czy kukurydzy. Które przysmaki są wartościowe, podpowiadamy w tekście Smakołyki dla kur. Do budowy piór potrzebne są także aminokwasy siarkowe i biotyna, a o ich źródłach przeczytasz w artykule Witaminy i minerały dla kur.

Jak dbać o pierzące się stado i czego unikać

Pierząca się kura jest osłabiona, obolała i spada w hierarchii stada, dlatego najbardziej potrzebuje spokoju. Nie bierz jej na ręce bez wyraźnej potrzeby, a jeśli musisz, podtrzymuj ją od spodu i nie ściskaj boków. Zadbaj o suchy kurnik bez przeciągów, bo ptak z gołą skórą łatwo marznie w chłodne noce. Kilku rzeczy lepiej w tym czasie nie robić.

• Nie dokładaj nowych kur. Ustalanie hierarchii to bójki i dziobanie, a gołe miejsca oraz pióra krwiste łatwo zranić.
• Nie przewoź ptaków i nie zmieniaj im kurnika, jeśli możesz z tym poczekać kilka tygodni.
• Nie doświetlaj kurnika na siłę, żeby wymusić jajka. Organizm potrzebuje przerwy na odbudowę.

Obserwuj, czy inne kury nie wydziobują nowych piór. Krew przyciąga uwagę stada i z drobnego skaleczenia potrafi zrobić się poważna rana. Skaleczoną kurę oddziel na kilka dni, aż rana przyschnie, a w razie obfitego krwawienia lub głębokiego uszkodzenia skóry skontaktuj się z lekarzem weterynarii. Więcej o jesiennych pracach znajdziesz w poradniku o sezonowej pielęgnacji kur.

Pierzenie czy coś gorszego: jak to odróżnić

Nie każda łysa kura się pierzy. Pióra wypadają również przez pasożyty zewnętrzne, wzajemne wydziobywanie, zbyt aktywnego koguta albo chorobę. Przy pierzeniu skóra jest czysta i gładka, a po kilku dniach widać na niej rzędy nowych piór. Kura je, pije i chodzi ze stadem, choć bywa mniej ruchliwa. Poniższa tabela pomoże Ci ocenić sytuację, a w razie wątpliwości obejrzyj ptaka wieczorem przy latarce, rozchylając pióra wokół kloaki i pod skrzydłami.

Co widzisz	Pierzenie	Inna przyczyna
Pora roku	późne lato i jesień	dowolna, często wiosna i lato
Skóra w łysych miejscach	czysta, gładka, z kiełkującymi piórami	zaczerwieniona, ze strupami lub ranami
Kolejność łysienia	od głowy i szyi do ogona	jedno miejsce: grzbiet, kuper albo okolica kloaki
Pióra na ściółce	dużo, całe, ze stosiną	mało, połamane lub wyskubane
Zachowanie	spokojniejsza, ale je i pije	apatia, brak apetytu, drapanie się, biegunka
Pasożyty przy skórze	brak	ruchliwe owady, grudki jaj u nasady piór

Jeśli obraz pasuje do prawej kolumny, zacznij od sprawdzenia kurnika i ptaków pod kątem wszołów oraz ptaszyńca. Jak je rozpoznać, opisujemy w tekście Pasożyty u kur. Wytarte pióra na grzbiecie u kilku kur to zwykle ślad po kogucie, a łysy kuper u ptaków z dołu hierarchii wskazuje na wydziobywanie. Kura apatyczna, chudnąca albo z dusznością wymaga konsultacji z lekarzem weterynarii. Najczęstsze objawy zebraliśmy w przeglądzie chorób kur.

Po pierzeniu: powrót do jajek

Koniec pierzenia poznasz po tym, że kura znów ma komplet lśniących piór, a jej grzebień robi się większy i czerwony. Jajka wracają zwykle po 2-4 tygodniach od zakończenia wymiany, o ile dzień jest wystarczająco długi. W tym momencie wróć do mieszanki dla niosek, stopniowo, i dopilnuj, żeby kreda była stale dostępna. Zasady żywienia w sezonie przypominamy w przewodniku Czym karmić kury niosące?. Jajka po pierzeniu są często większe i mają mocniejszą skorupkę, choć z każdym rokiem życia kura znosi ich trochę mniej.

Najczęstsze pytania o pierzenie kur