Czego NIE dawać kurom: lista pokarmów trujących i niebezpiecznych

Kury mają opinię zwierząt, które zjedzą wszystko, i właśnie dlatego tak łatwo im zaszkodzić. Na dużym wybiegu ptaki zwykle omijają to, co gorzkie i podejrzane, ale w zagrodzie, gdzie jedzenie przynosi człowiek, dziobią bez namysłu wszystko, co spadnie z wiadra. Lista tego, czego nie wolno dawać kurom, jest krótka, lecz kilka pozycji na niej potrafi zabić ptaka w ciągu doby. Poniżej znajdziesz tabelę produktów z wyjaśnieniem, dlaczego szkodzą, przegląd trujących roślin ogrodowych oraz wskazówki, co robić przy podejrzeniu zatrucia. Dowiesz się też, czego nie mogą jeść kury tylko według obiegowych mitów.

Czego nie wolno dawać kurom: tabela produktów

Najprościej zapamiętać trzy grupy. Pierwsza to produkty trujące w każdej ilości, których kury nie powinny dostać nigdy. Druga to rzeczy szkodliwe w nadmiarze albo tylko w określonej postaci, na przykład surowe lub zielone. Trzecia to produkty niesłusznie uważane za groźne, które możesz podawać bez obaw.

Produkt	Czy wolno	Dlaczego
Awokado (skórka, pestka, liście, miąższ)	nie	zawiera persynę, która uszkadza serce i utrudnia oddychanie
Czekolada, kakao, kawa i fusy	nie	teobromina i kofeina zaburzają pracę serca i układu nerwowego
Surowa i niedogotowana fasola	nie	fitohemaglutynina niszczy błonę jelit i zlepia krwinki
Liście rabarbaru	nie	duże stężenie kwasu szczawiowego uszkadza nerki
Zielone ziemniaki, kiełki, surowe obierki	nie	solanina, której gotowanie nie usuwa w całości
Liście i łodygi pomidora, bakłażana, papryki	nie	te same trujące związki co w zielonych ziemniakach
Spleśniały chleb, pasza i owoce	nie	mykotoksyny niszczą wątrobę i odporność
Sól, chipsy, wędliny, kostki rosołowe	nie	nadmiar sodu powoduje pragnienie, biegunkę i uszkodzenie nerek
Pestki jabłek, wiśni, śliwek, moreli	lepiej usunąć	amygdalina uwalnia w organizmie cyjanowodór
Cebula	tylko śladowo	w większej ilości niszczy krwinki i zmienia smak jajek
Cytrusy	w małej ilości	nie są trujące, ale kwaśny miąższ w nadmiarze drażni przewód pokarmowy
Gotowane jajka, ryż, dojrzałe pomidory, gotowane ziemniaki	tak	bezpieczne i wartościowe jako dodatek

Produkty, które mogą zabić: awokado, czekolada, surowa fasola

Awokado jest najgroźniejszym owocem, jaki może trafić do kurnika. Persyna występuje we wszystkich częściach rośliny, najwięcej jest jej w skórce, pestce i liściach, ale miąższu także nie warto podawać. U ptaków uszkadza mięsień sercowy, a objawy, czyli duszność, osłabienie i apatia, pojawiają się w ciągu kilkunastu godzin. Czekolada i kakao działają podobnie jak u psów: teobromina i kofeina przyspieszają tętno i wywołują drgawki.

Surowa fasola wygląda niewinnie, a należy do najsilniejszych trucizn w kuchni. Zawarta w niej fitohemaglutynina uszkadza jelita już po zjedzeniu kilku ziaren, szczególnie w przypadku fasoli czerwonej. Truciznę rozkłada dopiero kilkunastominutowe gotowanie we wrzątku, samo moczenie nie wystarczy. Fasola z puszki i dobrze ugotowana jest bezpieczna.

Warzywa i owoce bezpieczne tylko częściowo

Ziemniaki, pomidory, bakłażany i papryka należą do rodziny psiankowatych. Ich zielone części zawierają solaninę i pokrewne związki, które wywołują biegunkę, osłabienie i zaburzenia nerwowe. Dojrzały pomidor jest bezpieczny, ale liście i łodygi po jesiennym sprzątaniu grządek nie powinny lądować na wybiegu. Ziemniaki podawaj wyłącznie gotowane i tylko te, które nie zzieleniały. Zielonych bulw i kiełków nie ratuje nawet gotowanie, bo solanina jest odporna na temperaturę.

Z owocami pestkowymi sprawa jest prostsza, niż się wydaje. Miąższ jabłek, gruszek, śliwek i wiśni jest dla kur zdrowy, a kłopot stanowią wyłącznie nasiona, w których znajduje się amygdalina. Kilka pestek z jednego jabłka nie zaszkodzi dorosłej kurze, ale wiadro ogryzków po robieniu przetworów to już realne ryzyko. Cebulę ogranicz do śladowych ilości w resztkach z obiadu, bo w dużych dawkach niszczy czerwone krwinki, a przy okazji psuje smak jajek.

Pleśń, zepsute resztki i jad kiełbasiany

Najwięcej zatruć w przydomowych stadach nie powodują egzotyczne owoce, tylko zwykłe zepsute jedzenie. Pleśń na chlebie, zbożu i paszy wytwarza mykotoksyny, których nie widać i których nie niszczy gotowanie ani suszenie. Działają powoli: kury gorzej się niosą, chudną i łatwiej chorują, a przyczyny długo nikt nie kojarzy z paszą. Dlatego zapas trzymaj w suchym, szczelnym pojemniku i nie kupuj więcej, niż stado zje w kilka tygodni. Jak przechowywać ziarno i gotowe mieszanki, opisujemy w tekście Ziarno czy gotowa mieszanka?.

Osobnym zagrożeniem jest jad kiełbasiany. Bakterie, które go wytwarzają, namnażają się w gnijących resztkach mięsa, padlinie, zalegającej mokrej paszy i mule na dnie brudnych kałuż. Zatruta kura traci władzę w nogach i skrzydłach, a jej szyja staje się bezwładna. Zapobieganie jest proste: mokre jedzenie sprzątaj przed nocą, martwe gryzonie i ptaki usuwaj z wybiegu od razu, a naczynia na wodę regularnie szoruj. Wygodne w utrzymaniu czystości modele opisuje poradnik Pojniki i karmniki dla kur.

Sól, słodycze i tłuste resztki ze stołu

Kury są znacznie wrażliwsze na sól niż ludzie. Pełnoporcjowa pasza zawiera już tyle sodu, ile ptak potrzebuje, więc każda słona resztka to nadwyżka. Chipsy, wędliny, sery i zupy na kostce wywołują silne pragnienie i wodnistą biegunkę, a w większej dawce uszkadzają nerki. Słodycze i tłuste, smażone potrawy nie trują od razu, ale prowadzą do otłuszczenia wątroby, które u niosek kończy się nagłymi upadkami.

Trujące rośliny na wybiegu i w ogrodzie

Kury z dostępem do trawy i chwastów rzadko sięgają po rośliny trujące, bo większość z nich jest gorzka. Ryzyko rośnie na małym, wydeptanym wybiegu, gdzie zieleni brakuje, oraz wtedy, gdy przycięte gałęzie i wyrwane byliny trafiają do ptaków jako „zielonka”. Przed wypuszczeniem stada do ogrodu sprawdź, co w nim rośnie, a najgroźniejsze gatunki odgrodź siatką albo usuń. Planowanie nasadzeń i ogrodzenia opisujemy w poradniku Wybieg dla kur.

Roślina	Gdzie ją spotkasz	Co jest trujące
Cis pospolity	żywopłoty, ogrody, cmentarze	igły, pędy i nasiona, także po ścięciu i zasuszeniu
Naparstnica	rabaty bylinowe	cała roślina, zwłaszcza liście
Konwalia majowa	cieniste zakątki ogrodu	cała roślina, także czerwone owoce
Różanecznik i azalia	ogrody ozdobne	liście, kwiaty i nektar
Oleander	donice na tarasie	cała roślina, również suche liście
Bieluń dziędzierzawa	nieużytki, pryzmy ziemi i obornika	cała roślina, najbardziej nasiona

Mity: co kury mogą jeść bez obaw

Wokół żywienia kur narosło sporo przesądów. Surowy ryż nie pęcznieje w żołądku ptaka i nie robi mu krzywdy, choć ugotowany jest łatwiej strawny. Gotowane jajka są świetnym źródłem białka, a jedyne zastrzeżenie dotyczy formy: podawaj je rozdrobnione, żeby nie przypominały jajka z gniazda. Surowych jajek nie dawaj wcale, bo kury szybko uczą się rozbijać własne.

Chleb nie jest trucizną, ale też nie jest paszą. Czerstwa kromka rozdzielona na całe stado nie zaszkodzi, natomiast codzienne wiadro pieczywa wypiera z diety białko i wapń, a namoczone i zostawione na słońcu szybko kiśnie. Jak ułożyć codzienną dawkę, wyjaśnia przewodnik Czym karmić kury niosące?, a listę sprawdzonych przysmaków z porcjami znajdziesz w tekście Smakołyki dla kur.

Objawy zatrucia i co robić, gdy kura zjadła coś trującego

Zatrucie rzadko wygląda jednoznacznie. Najczęstsze objawy to nagła apatia, nastroszone pióra, brak apetytu, wodnista biegunka, chwiejny chód, drgawki albo oddychanie z otwartym dziobem. Jeśli w tym samym czasie choruje kilka ptaków, które jadły to samo, podejrzenie pada na pokarm, a nie na infekcję. Podobne objawy dają jednak również choroby zakaźne, które opisujemy w tekście Choroby kur.

Chorego ptaka przenieś do cichego, ciepłego miejsca z dostępem do świeżej wody i nie karm go na siłę. Nie podawaj na własną rękę żadnych środków i nie próbuj wywoływać wymiotów, bo kury nie potrafią wymiotować tak jak ssaki. Jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem weterynarii, najlepiej takim, który zajmuje się ptakami, i opisz, co oraz kiedy kura mogła zjeść. Jak przygotować izolatkę i co mieć w apteczce, przeczytasz w poradniku Pierwsza pomoc dla kury.

Najczęstsze pytania o trujące pokarmy dla kur