Zielononóżka Kuropatwiana: polska duma kurnika

Zielononóżka kuropatwiana to jedyna powszechnie znana rasa kur, która powstała na ziemiach polskich i przetrwała do dziś w niezmienionym typie. Kura zielononóżka nie pobije rekordu nieśności, bo znosi 140-180 kremowych jajek w roku, ale ma atuty, których brakuje rasom towarowym. Sama zdobywa dużą część pożywienia, dobrze znosi chłód i wilgoć, a przed jastrzębiem potrafi się ukryć. Jest tylko jeden warunek: kury zielononóżki potrzebują przestrzeni i w ciasnym kojcu szybko sprawiają kłopoty. Zanim więc zdecydujesz się na tę rasę, zmierz swój wybieg.

Polska rasa rodzima: skąd pochodzi zielononóżka

Zielononóżka wywodzi się z kur, które od pokoleń chodziły luzem po polskich podwórkach i same szukały pokarmu wokół zagrody. Jako odrębny typ opisano ją pod koniec XIX wieku, a w 1923 roku ustalono wzorzec, który obowiązuje z niewielkimi zmianami do dziś. W okresie międzywojennym była jedną z najliczniejszych kur w kraju. Ceniono ją za to, że nie wymagała kupnej paszy i dobrze znosiła trudne warunki.

Odwrót zaczął się w drugiej połowie XX wieku, wraz z rozwojem ferm. Okazało się, że zielononóżka zupełnie nie nadaje się do chowu w zamknięciu i dużym zagęszczeniu, więc szybko wyparły ją wydajniejsze mieszańce. Rasę uratowały stada zachowawcze prowadzone przy instytucjach naukowych oraz grupa hodowców amatorów. Dziś jest objęta krajowym programem ochrony zasobów genetycznych zwierząt, a jej jajka trafiają do sklepów jako produkt z chowu wolnowybiegowego i ekologicznego.

Jak wygląda kura zielononóżka

To ptak lekki, o smukłej sylwetce i dość wysoko noszonym ogonie. Kura waży 1,8-2,3 kg, a kogut 2,2-2,7 kg, czyli mniej więcej tyle, ile Leghorn. Najbardziej charakterystyczne są nogi w kolorze trzcinowej zieleni. U młodych ptaków barwa jest intensywna, a z wiekiem blednie i przechodzi w szarozieloną, co bywa prostą wskazówką przy ocenie wieku kupowanej kury. Grzebień jest pojedynczy i średniej wielkości, zausznice czerwone, a skóra biała.

Upierzenie kury to gotowy kamuflaż. Grzbiet i skrzydła są brunatne z drobnym, ciemnym prążkowaniem, pierś ma odcień łososiowy, a szyję pokrywają złociste pióra z czarnymi stosinami. Kura siedząca nieruchomo pod krzakiem jest z kilku metrów niemal niewidoczna. Kogut wygląda zupełnie inaczej: ma czarną pierś i ogon z zielonkawym połyskiem oraz złotopomarańczową grzywę i siodło.

Charakter: samodzielność przede wszystkim

Zielononóżka zachowuje się bardziej jak ptak półdziki niż jak typowa nioska. Od rana do zmierzchu przeczesuje teren, zjada owady, ślimaki, nasiona chwastów i młodą trawę, a do karmidła zagląda głównie wieczorem. Jest czujna i płochliwa, na widok drapieżnego ptaka błyskawicznie chowa się w zaroślach. Dobrze lata, a część kur próbuje nocować na drzewach, jeśli nie nauczysz ich wracać do kurnika.

Ta niezależność ma swoją cenę. Zielononóżka nie przepada za braniem na ręce i nawet wychowana od pisklęcia zachowuje dystans, więc nie jest najlepszym wyborem dla małych dzieci. W ciasnocie staje się nerwowa, zaczyna wydziobywać pióra sobie i innym kurom, a w skrajnych przypadkach dochodzi do kanibalizmu. Część kur wiosną kwoczy, a kwoki tej rasy są troskliwe, dobrze wodzą pisklęta i odważnie ich bronią.

Nieśność: ile jajek znoszą kury zielononóżki

Zielononóżka znosi 140-180 jajek w roku. W starszych opisach i ogłoszeniach pojawiają się wyższe liczby, ale w chowie wybiegowym, bez doświetlania, warto przyjąć właśnie taki zakres. Jajka są kremowe, ważą 50-58 g, a kurki zaczynają je znosić między 22. a 26. tygodniem życia. Nieśność ma wyraźny rytm sezonowy: najwięcej jajek jest od marca do lipca, a zimą wiele kur robi kilkutygodniową przerwę.

Jajka zielononóżek słyną z intensywnie żółtego żółtka i dobrego smaku. Jedno i drugie wynika przede wszystkim ze sposobu utrzymania, bo kura jedząca zielonkę i owady pobiera dużo naturalnych barwników. Często powtarza się też, że te jajka mają mniej cholesterolu, ale tej opinii nie warto traktować jako pewnika. Pewne jest natomiast, że taka sama kura zamknięta w kojcu i karmiona samą mieszanką zniesie jajka o zwyczajnym, bladym żółtku.

Cecha	Zielononóżka kuropatwiana
Typ użytkowy	ogólnoużytkowy lekki, do chowu wybiegowego
Liczba jaj w roku	140-180
Kolor i waga jaja	kremowe, 50-58 g
Wiek pierwszego jajka	22-26 tygodni
Waga kury	1,8-2,3 kg
Waga koguta	2,2-2,7 kg
Kwoczenie	umiarkowane, dobre matki
Temperament	żywy, samodzielny, płochliwy
Lotność	wysoka, chętnie siada na drzewach

Wybieg i kurnik dla zielononóżki

Przy tej rasie ogólne minimum 4 m² wybiegu na kurę to za mało. Zielononóżka pokazuje swoje zalety dopiero wtedy, gdy ma do dyspozycji kilkanaście metrów kwadratowych trawy na sztukę, a najlepiej sad, łąkę albo duży ogród. Im większy teren, tym mniej paszy zjada i tym rzadziej dochodzi do wydziobywania piór. Na wybiegu powinny rosnąć krzewy lub drzewa, pod którymi kury schowają się przed słońcem i jastrzębiem. Jak urządzić taki teren i czym go ogrodzić, opisujemy w poradniku Wybieg dla kur.

Ogrodzenie musi być wysokie, około 2 metrów, bo niższy płot dorosła kura pokonuje bez trudu. Sam kurnik może być prosty: 0,3-0,5 m² podłogi i 20-25 cm grzędy na kurę oraz jedno gniazdo na cztery lub pięć niosek. Wieczorne zamykanie jest obowiązkowe, ponieważ kura, która zostanie na noc na gałęzi, jest łatwym łupem dla kuny. O zabezpieczeniach piszemy w tekście Ochrona przed drapieżnikami.

Żywienie kury, która sama szuka pokarmu

Od wiosny do jesieni zielononóżka na dobrym wybiegu pokrywa sporą część zapotrzebowania tym, co sama znajdzie. Nie oznacza to, że może żyć bez paszy. Do regularnej nieśności potrzebuje mieszanki dla niosek z 16-17% białka, podawanej do woli lub przynajmniej rano i wieczorem. Lekka kura zjada jej około 100-110 g dziennie, a latem na bogatym wybiegu mniej. Zimą, gdy trawy i owadów brakuje, pasza staje się jedynym źródłem białka, a kreda lub muszle w osobnym karmidle powinny być dostępne przez cały rok. Więcej przeczytasz w przewodniku Czym karmić kury niosące?.

Odporność i zdrowie

Stulecia chowu bez specjalnej opieki zrobiły swoje: zielononóżka dobrze znosi mróz, deszcz i wahania pogody. Nie potrzebuje ogrzewanego kurnika, wystarczy suche wnętrze z wentylacją bez przeciągów. Przy silnych mrozach końcówki grzebienia koguta mogą się odmrozić, ale zdarza się to rzadziej niż u ras z dużym grzebieniem.

Odporna nie znaczy jednak niezniszczalna. Kury z wolnego wybiegu mają stały kontakt z dzikimi ptakami i glebą, więc są narażone na pasożyty i choroby zakaźne tak samo jak inne rasy. Regularnie oglądaj pióra wokół kloaki, obserwuj odchody i apetyt, a kurnik utrzymuj w czystości. Program szczepień i odrobaczania ustal z lekarzem weterynarii, który zna sytuację w Twojej okolicy. Podstawowe informacje zebraliśmy w artykule Szczepienia kur.

Zielononóżka na tle innych ras

Pod względem liczby jaj zielononóżka przegrywa z rasami selekcjonowanymi na nieśność, i to wyraźnie. Wygrywa tam, gdzie liczy się samodzielność, niskie zużycie paszy na wybiegu i umiejętność unikania drapieżników. Tabela pokazuje, jak wypada przy kurach często wybieranych do przydomowych stad. Wartości są orientacyjne i zależą od linii hodowlanej.

Rasa	Jaja w roku	Kolor skorupki	Waga kury	Charakter
Zielononóżka kuropatwiana	140-180	kremowa	1,8-2,3 kg	żywy, samodzielny
Leghorn	250-300	biała	1,7-2,2 kg	ruchliwy, płochliwy
Rhode Island Red	200-260	brązowa	2,5-3 kg	pewny siebie, odporny
Sussex	200-250	kremowa	2,8-3,2 kg	łagodny, ciekawski
Plymouth Rock	200-250	jasnobrązowa	2,8-3,4 kg	spokojny, towarzyski

Gdzie kupić zielononóżki i dla kogo to rasa

Kur i piskląt szukaj u hodowców uczestniczących w programie ochrony rasy, w związkach hodowców drobiu rasowego oraz na wystawach. Na targach pod tą nazwą sprzedaje się często mieszańce o podobnym ubarwieniu, dlatego obejrzyj nogi i upierzenie. Żółte albo różowe skoki, biała skorupka jajek czy wyraźnie większa masa ciała świadczą o domieszce innej krwi.

Zielononóżka jest dobrym wyborem, jeśli masz dużą działkę, sad lub siedlisko i chcesz kur, które same o siebie zadbają. Do małego ogródka przy domu w zabudowie szeregowej się nie nadaje, tam lepsza będzie spokojna rasa ogólnoużytkowa. Jeśli to Twoje pierwsze stado, zajrzyj najpierw do naszego poradnika dla początkujących hodowców.

Najczęstsze pytania o kury zielononóżki