Marans: tajemnica czekoladowych jajek

Jajko w kolorze gorzkiej czekolady wygląda w koszyku jak pomyłka albo dekoracja, a jest zupełnie zwyczajnym jajkiem kurzym. Znosi je kura Marans, francuska rasa, która z barwy skorupki zrobiła swój znak rozpoznawczy. Jajek jest umiarkowanie dużo, 150-200 w roku, za to są duże: ważą 65-75 g. Sama kura jest mocno zbudowana, samodzielna i dobrze radzi sobie na wybiegu. Zanim kupisz kury Marans, sprawdź jednak, z jakiej linii pochodzą, bo to od rodziców, a nie od nazwy rasy, zależy, czy jajka będą naprawdę ciemne.

Skąd pochodzi kura Marans

Rasa nosi nazwę portowego miasteczka Marans, położonego wśród mokradeł niedaleko La Rochelle na zachodnim wybrzeżu Francji. Miejscowe kury krzyżowały się tam z ptakami bojowymi, które przywozili marynarze, a pod koniec XIX wieku hodowcy dolali krwi ciężkich ras azjatyckich, przede wszystkim Langshana. Po Langshanie Marans odziedziczył masywną budowę, ciemną skorupkę i lekko opierzone nogi. Ptaki pokazano na wystawie w La Rochelle w 1914 roku, a francuski wzorzec rasy spisano w 1931 roku. Od tamtej pory o przynależności do rasy decyduje nie tylko wygląd ptaka, ale i barwa jaj.

W latach trzydziestych Marans trafił do Wielkiej Brytanii, gdzie wyhodowano typ o gładkich, nieopierzonych nogach. Do dziś istnieją więc dwa typy: francuski z piórkami na skokach i angielski bez nich. Brytyjczykom rasa zawdzięcza też literacką sławę, bo w powieściach Iana Fleminga James Bond jada na śniadanie jajko właśnie od kur Marans. W Polsce spotkasz ptaki obu typów, często zresztą wymieszane.

Jak wygląda Marans i jakie ma odmiany

Marans jest kurą średnio ciężką, o szerokim grzbiecie, pełnej piersi i dość krótkim ogonie. Kura waży 2,6-3,2 kg, kogut 3,5-4 kg. Grzebień jest pojedynczy, średniej wielkości, zausznice czerwone, a oczy pomarańczowoczerwone. Skóra i nogi mają jasny, białoróżowy kolor, co odróżnia Maransa od wielu ras o żółtych skokach.

Najbardziej znana jest odmiana czarno-miedziana: kura jest prawie cała czarna z miedzianym nalotem na szyi, a kogut ma miedzianą grzywę i siodło. To z tą odmianą wiąże się opinia o najciemniejszych jajkach. Bardzo popularna jest też kukułkowa, czyli szaro prążkowana, którą łatwo pomylić z jastrzębiatym Plymouth Rockiem. Wzorce opisują ponadto między innymi odmianę pszeniczną, czarną, białą i niebiesko-miedzianą. Jeśli zależy Ci na kolorze skorupki, wybieraj hodowcę, nie odmianę, i poproś o pokazanie jajek od stada rodzicielskiego.

Czekoladowa skorupka i skala jej barwy

Brązowy barwnik skorupki to protoporfiryna, którą gruczoł skorupkowy nakłada na jajko w ostatnich godzinach jego powstawania. Marans wytwarza jej wyjątkowo dużo, ale barwnik leży tylko na powierzchni, jak warstwa farby. Skorupka od środka jest jasna, a świeżo zniesione, jeszcze wilgotne jajko można czasem przetrzeć palcem do jaśniejszego odcienia. Z tego samego powodu nie szoruj jajek Maransa, bo zostawisz na nich smugi. Mechanizm powstawania barw u różnych ras wyjaśniamy w tekście Skąd bierze się kolor skorupki jajka?.

Hodowcy oceniają jajka według skali od 1 do 9, gdzie 1 oznacza skorupkę prawie białą, a 9 niemal czarnobrązową. Za typowe dla rasy uznaje się jajka od stopnia 4 w górę. Odcienie 5-7 to bardzo dobry wynik, a 8 i 9 zdarzają się rzadko i zwykle tylko na początku sezonu. Kolor nie jest bowiem stały. Najciemniejsze są jajka młodej kury oraz te zniesione tuż po przerwie na pierzenie, a z każdym tygodniem ciągłej nieśności skorupka trochę jaśnieje. Starsze nioski znoszą jajka większe, ale wyraźnie jaśniejsze niż w pierwszym roku.

Na barwę wpływa też kondycja ptaka. Stres, upał, pasożyty i choroby potrafią rozjaśnić skorupkę z dnia na dzień, bo zaburzają pracę gruczołu skorupkowego. Nie ma natomiast paszy ani dodatku, który zrobi czekoladowe jajka z kury o słabych genach. Kolor nie zmienia też smaku ani wartości odżywczej, a barwa żółtka zależy wyłącznie od tego, co kura je.

Nieśność: ile jajek znosi Marans

Marans znosi 150-200 jajek w roku, czyli trzy albo cztery tygodniowo w sezonie. To mniej niż Australorp czy Rhode Island Red, ale jajka są wyraźnie większe i ważą 65-75 g. Ich skorupka jest gruba i zwarta, dzięki czemu dobrze znoszą transport i przechowywanie. Zasady, które pozwalają zachować świeżość na długo, opisujemy w poradniku Jak przechowywać jajka z własnego chowu?. Na pierwsze jajko trzeba poczekać, bo młode kurki zaczynają się nieść dopiero między 24. a 30. tygodniem życia.

Późny start jest typowy dla ras o dużych jajach i nie świadczy o błędach w odchowie. Terminy dla innych ras porównasz w artykule Kiedy kury zaczynają się nieść?. Marans kwoczy umiarkowanie często: część kur siada na jajach co roku, inne nigdy. Kwoki są troskliwe, ale w czasie wysiadywania i wodzenia piskląt nie znoszą jajek przez dwa albo trzy miesiące.

Cecha	Marans
Typ użytkowy	ogólnoużytkowy, średnio ciężki
Liczba jaj w roku	150-200
Kolor i waga jaja	ciemnobrązowe, czekoladowe, 65-75 g
Skala barwy skorupki	1-9, dla rasy typowe od 4 w górę
Wiek pierwszego jajka	24-30 tygodni
Waga kury	2,6-3,2 kg
Waga koguta	3,5-4 kg
Nogi	lekko opierzone w typie francuskim, gładkie w angielskim
Temperament	spokojny, samodzielny, z dystansem do ludzi

Charakter i zachowanie w stadzie

Marans jest zrównoważony, ale chodzi własnymi drogami. Nie panikuje jak Leghorn, a jednocześnie nie szuka kontaktu z człowiekiem tak chętnie jak Orpington. Podejdzie po smakołyk, da się złapać bez gonitwy, lecz na kolanach raczej nie usiądzie. Ptaki karmione z ręki od pisklęcia stają się ufniejsze, choć pewien dystans zostaje im na zawsze. W stadzie mieszanym Marans zajmuje zwykle środek hierarchii i rzadko wdaje się w bójki.

Koguty bywają różne i wiele zależy od linii. Większość jest spokojna, ale zdarzają się osobniki zadziorne wobec ludzi, co jest spadkiem po przodkach bojowych. Jeśli w domu są małe dzieci, obserwuj młodego koguta w pierwszym roku i nie zostawiaj do rozrodu ptaka, który atakuje. Kury są umiarkowanie głośne, a dzięki ciemnemu upierzeniu czarno-miedziana odmiana jest na wybiegu słabo widoczna z powietrza.

Wybieg, kurnik i żywienie

Marans to dobry zbieracz, który większość dnia spędza na grzebaniu i szukaniu owadów. Na wybiegu przyjmij co najmniej 4 m² na kurę, a jeśli masz sad albo łąkę, wypuszczaj ptaki jak najszerzej. Lata słabo, więc wystarcza ogrodzenie o wysokości około 1,5 m. Rasa wywodzi się z podmokłych okolic i przyzwoicie znosi wilgotną pogodę, ale ptaki typu francuskiego mają pióra na skokach, które w błocie się brudzą, dlatego suche podłoże przy kurniku jest wskazane.

W kurniku licz 20-25 cm grzędy na kurę i jedno gniazdo na cztery lub pięć niosek. Gniazda wyściel grubo i utrzymuj w czystości, bo ciemnych jajek lepiej nie myć. Zimą uważaj na pojedynczy grzebień kogutów, który przy silnym mrozie i dużej wilgotności w kurniku może się odmrozić. Podstawą żywienia jest mieszanka dla niosek o zawartości 16-17% białka, której Marans zjada około 120 g dziennie. Duże jajko o grubej skorupce wymaga sporo wapnia, więc kreda pastewna albo tłuczone muszle powinny być dostępne stale. Szczegóły znajdziesz w przewodniku Czym karmić kury niosące?.

Marans w kolorowym koszyku: porównanie ras

Maransa najczęściej kupuje się po to, żeby w koszyku pojawił się nowy kolor. Wielu hodowców łączy go z rasami o białych, niebieskich i jasnobrązowych jajach, bo takie stado daje pełną paletę barw. Tabela pokazuje, co do koszyka wnoszą poszczególne rasy i ile jajek można się po nich spodziewać. Wartości są orientacyjne i zależą od linii hodowlanej.

Rasa	Kolor skorupki	Jaja w roku	Waga jaja	Pierwsze jajko
Marans	ciemnobrązowa, czekoladowa	150-200	65-75 g	24-30 tyg.
Ameraucana	niebieska	150-200	50-60 g	24-28 tyg.
Sussex	kremowa	200-250	55-60 g	20-24 tyg.
Plymouth Rock	jasnobrązowa	200-250	55-60 g	20-24 tyg.
Wyandotte	kremowa do jasnobrązowej	180-220	53-58 g	22-26 tyg.

Dla kogo jest Marans

To rasa dla osób, które cenią wygląd i wielkość jajek bardziej niż ich liczbę. Sprawdzi się u hodowcy z dużym wybiegiem, który lubi kury samodzielne i nie potrzebuje ptaków do głaskania. Początkujący poradzą sobie z Maransem bez trudu, bo jest zdrowy i mało wymagający, muszą tylko uzbroić się w cierpliwość przed pierwszym jajkiem. Kupując ptaki, pytaj o stopień w skali barwy u stada rodzicielskiego, bo Marans o jasnobrązowych jajach to żaden wyjątek.

Najczęstsze pytania o kury Marans